تحولات سال ۲۰۰۵

1. 9/12/1383 برابر با 27/2/2005: امضای قرارداد بازگشت پسماند سوخت هسته‌ای میان ایران و روسیه در بوشهر.

2.  25/2/1384 برابر با 15/5/2005: تصویب قانون دستیابی به فن‌آوری صلح‌آمیز هسته‌ای توسط مجلس شورای اسلامی. براساس این قانون که در 1/3/1384 نیز به تصویب شورای نگهبان رسید، دولت موظف‌ شد درچارچوب معاهده NPT و قوانین بین‌المللی با بهره‌گیری از اندیشمندان، محققین و امکانات داخلی و بین‌المللی و همچنین پیگیری اجرای تعهدات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و کشورهای برخوردار از این فن‌آوری دربرابر کشورهای عضو معاهده منع تولید و تکثیر سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، نسبت به برخوردارنمودن کشور از فن‌آوری هسته‌ای صلح‌آمیز از‌جمله تأمین چرخه سوخت جهت بیست هزار مگاوات برق هسته‌ای اقدام نماید.

3.  4/4/1384 برابر با 25/6/2005: ابراز امیدواری وزیر امور خارجۀ فرانسه مبنی بر ادامه تعلیق غنی‌سازی در زمان ریاست جمهوری دکتر احمدی نژاد.

4.  6/4/1384 برابر با 27/6/2005: مذاکرات جورج بوش و گرهارد شرودر در واشنگتن و تأکید دوطرف بر ضرورت تعلیق در دوره ریاست جمهوری دکتر احمدی نژاد.

5.  10/5/1384 برابر با 1/8/2005: ارسال نامه ایران به آژانس مبنی بر قصد ازسرگیری       فعالیت های UCF اصفهان. حدود 9 ماه از انعقاد موافقت‌نامه پاریس گذشت، اما هنوز طرف اروپایی هیچ طرحی را برای انعقاد یک ترتیبات درازمدت جهت حل و فصل موضوع هسته‌ای آن‌گونه که در موافقت‌نامه پاریس آمده بود ارائه نکرد و از طرف دیگر، اجرای تعلیق گسترده نیز توسط ایران ادامه داشت. از این رو، ایران طی نامه‌ای به مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در 1 اوت 2005 قصد خود را مبنی بر ازسرگیری فعالیت‌های UCF اصفهان ابراز داشت و از مدیرکل آژانس خواست که برای انجام امور پادمانی مربوطه آمادگی داشته باشد. لازم به ذکر است که این نامه دو روز قبل از تنفیذ حکم ریاست جمهوری دکتر احمدی نژاد توسط مقام معظم رهبری برای آژانس ارسال گردید. اراده ایران برای شکستن تعلیق یکی از فعالیت‌های هسته ای خود (UCF اصفهان)، اولین گام رو به جلو به‌جای عقب نشینی دربرابر خواسته های طرف مقابل بود.

6.  11/5/1384 برابر با 2/8/2005: نامه وزرای خارجه سه‌کشور اروپایی و سولانا به ایران درخصوص UCF اصفهان. به‌دنبال مکاتبه ایران با آژانس، وزاری امور خارجه سه‌کشور اروپایی به‌همراه آقای سولانا نیز طی نامه ای در 2 اوت 2005 به ایران اظهار کردند که تصمیم به ازسرگیری فعالیت‌های تعلیق شده اصفهان، نقض موافقت‌نامه پاریس محسوب خواهد شد و سبب قطع مذاکرات خواهد گردید و آنان چاره‌ای نخواهند داشت که اقدامات خود را ازطریق برگزاری یک اجلاس اضطراری شورای حکام پیگیری نمایند. آنان، همچنین در نامه خود اشاره کردند که ایده‌های خود برای یک ترتیبات درازمدت را تا 7 اوت یا زودتر به ایران ارائه خواهند کرد. برخلاف آن‌چه که درمورد ماهیت تعلیق به‌عنوان یک اقدام داوطلبانه، موقتی و غیر الزام‌آور حقوقی در موافقت‌نامه پاریس توافق شد، با این نامه سه وزیر و سولانا مشخص می شود که از نظر آنان تعلیق امری موقتی و داوطلبانه نیست.

7.  14/5/1384 برابر با 5/8/2005: ارائه طرح اروپا به ایران به‌منظور یک موافقت‌نامه درازمدت و طرح موضوع توقف چرخه سوخت هسته‌ای. بالأخره، سه‌کشور اروپایی براساس موافقت‌نامه پاریس طرح خود را تحت عنوان "چارچوب یک موافقت‌نامۀ درازمدت بین ایران و سه‌کشور با حمایت اتحادیه اروپا" به ایران ارائه نمودند. این طرح در سه بخش سیاسی و امنیتی، اقتصادی و فناوری، و هسته‌ای تنظیم شده بود. اروپایی‌ها که طبیعتاً حمایت آمریکا را نیز به همراه داشتند، با ارائه یک‌سری پیشنهادات غیرهسته‌ای که جنبه اجرایی آن‌ها نیز با ابهام مواجه بود، از ایران خواستند که فعالیت‌های چرخه سوخت خود را متوقف سازد. پس از مدت زمان طولانی توقف تمامی فعالیت‌ها توسط ایران، بالأخره اروپایی‌ها خواسته اساسی خود را که همان توقف دائمی فعالیت‌های چرخه سوخت هسته‌ای بود، در قالب طرح 5 اوت به ایران ارائه کردند.

8.  15/5/1384 برابر با 6/8/2005: رد طرح 5 اوت اروپا از سوی ایران. طرح 5 اوت اروپا، بلافاصله با ارائه پاسخی به آن توسط ایران رد شد و فعالیت‌های UCFاصفهان ازسرگرفته شد.

9.  20/5/1384 برابر با 11/8/2005: تصویب هفتمین قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در شورای حکام علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران. با ازسرگیری فعالیت‌ها در UCF اصفهان، طرف‌های اروپایی نیز بلافاصله اجلاس اضطراری شورای حکام را تشکیل دادند و در 11 اوت 2005 قطعنامه‌ای را علیه ایران صادر کردند.

10. 24/5/1384 برابر با 15/8/2005: پایان فعالیت دکتر روحانی به‌عنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی.

11. 24/5/1384 برابر با 15/8/2005: شروع به کار دکتر علی لاریجانی به‌عنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی و مذاکره‌ کننده ارشد هسته‌ای.

12. 4/6/1384 برابر با 26/8/2005: سفر دبیر شورایعالی امنیت ملی به وین و گفتگو با مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی. دکتر لاریجانی پس از بازگشت از وین، درخصوص نتایج این سفر اظهار داشت: ایران بر روی چرخه سوخت فناوری هسته ای جدی است و آن را جزو آرمان‌های ملی تلقی می‌کند و من تلاش کردم در دیدار با آقای البرادعی این موضوع را به وی اطلاع دهم و ایشان را به هم‌دلی درخصوص موضوع هسته ای همراه سازم. آن‌چه که برای ما از لحاظ مسائل هسته‌ای مهم است، مقررات آژانس است. آژانس نکاتی را مدنظر خود قرارداده که بنا شد با تشکیل گروه‌های کارشناسی، ارتباط تنگاتنگی بین ما و آژانس برقرار گردد تا بدین‌وسیله بتوان ابهامات ایجاد شده را از میان برد.

13. 26/6/1384 برابر با 17/9/2005: ارائه ابتکار هستهای رئیس جمهور (دکتر احمدی نژاد) در شصتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد. رئیس جمهور با حضور در اجلاس سران سازمان ملل متحد، ابتکار هستهای خود را مبتنی بر اصول زیر ارائه نمود: ایران‌ بر‌اساس‌ مبانی‌ دینی،‌ حرکت‌ به‌ سمت‌ تسلیحات‌ هسته‌ای‌ را جائز نمی‌داند. جمهوری‌ اسلامی‌ ایران،‌ احیای‌ معاهده‌ "ان.پی‌.تی‌" و ایجاد کمیته‌ ویژه‌ خلع سلاح‌ را اقدامی‌ ضروری‌ و اساسی‌ برای‌ مقابله‌ با سلاح‌های‌ هسته‌ای‌ و رفع‌ آپارتاید هسته‌ای‌ می‌داند. چرخه‌ تولید سوخت‌ هسته‌ای‌ در جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ به‌‌لحاظ‌ فنی‌، متفاوت‌ از چرخه‌ سوخت‌ در سایر کشورهای‌ بهره‌مند از فناو‌ری‌ هسته‌ای‌ نیست‌. بر این‌ اساس‌، جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ آماده‌ است‌ در اجرای‌ پروژه‌ غنی‌سازی‌ اورانیوم‌ در ایران‌ و برای‌ شفاف‌سازی‌ و اعتماد‌سازی،‌ به‌طور جدی‌ با بخش‌های‌ خصوصی‌ و دولتی‌ سایر کشورها مشارکت‌ نماید و این‌، گام‌ مهم‌ دیگری‌ ورای‌ همه‌ ضوابط‌ "ان‌.پی.تی‌" است‌ که‌ جمهوری‌ اسلامی‌ صرفاً جهت‌ اعتماد‌سازی‌ و روشن‌گری‌ فعالیت‌ هسته‌ای‌ خویش‌ آن‌را پیشنهاد می‌نماید. برپایه‌ حق‌ مسلم‌ ایران‌ برای‌ دست‌یابی‌ به‌ چرخه‌ تولید سوخت‌ هسته‌ای‌، ادامه‌ تعامل‌ و مراوده‌ دقیق‌ فنی‌ و حقوقی‌ با آژانس‌ بین‌المللی‌ انرژی‌ اتمی‌، محور سیاست‌ هسته‌ای‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ است‌. مبادرت‌ و استمرار مذاکرات‌ با کشورهای‌ دیگر درچارچوب‌ تعامل‌ ایران‌ با آژانس‌ محسوب‌ می‌شود.

14. 2/7/1384 برابر با 24/9/2005: تصویب هشتمین قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در شورای حکام علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و احراز سیاسی عدم‌پایبندی ایران توسط آمریکا و چندکشور اروپایی عضو شورای حکام. لازم به توضیح است که برطبق ماده 12 اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، احراز عدم‌پایبندی یک کشور عضو معاهده NPT برعهده بازرسان آژانس گذاشته شده‌است که باید آن‌را به مدیرکل آژانس گزارش نمایند. این در حالی است که درخصوص فعالیت‌های هسته‌ای ایران در هیچ‌یک از گزارشات آژانس به عدم‌پایبندی اشاره نشده‌است و درواقع، عدم پایبندی به‌صورت سیاسی و توسط چندکشور در یک نهاد سیاسی احراز شده‌است.  

15. 19/7/1384 برابر با 11/10/2005: بیانیه وزارت امور خارجه درخصوص ادامه مذاکرات هسته‌ای بدون پیش شرط. در این بیانیه آمده است که با استقبال از مساعی کشورهای عدم تعهد برای جلوگیری از مسیر رویارویی و تقابل سیاسی در موضوع فعالیت‌های هسته‌ای ایران و با احترام به ابراز تمایل آقای البرادعی و اتحادیه اروپا برای بازگشت به مسیر تعاملو مذاکرات، جمهوری اسلامی ایران درراستای حفظ حق توسعه و دست‌یابی به چرخه سوختهسته‌ای درچارچوب توازن حقوق و تکالیف تصریح شده در اساسنامه آژانس و معاهده NPT وپادمان هسته‌ای، برای تقویت همکاری‌های متقابل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی،آمادگی خود را برای انجام مذاکرات با تمامی کشورهای عضو آژانس ازجمله سه‌کشوراروپایی بدون هرگونه پیش شرطی اعلام می‌نماید.

16. 20/8/1384 برابر با 11/11/2005: برگزاری اولین اجلاس مشترک وزرای امور خارجه تروئیکای عدم تعهد و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در تهران و صدور بیانیه مشترک درحمایت از برنامه هسته‌ای ایران. در این بیانیه تأکید شد که تصمیمات و انتخاب‌های کشورها از‌جمله ایران، در زمینه استفاده صلح‌آمیز از فناوری هسته‌ای و سیاست‌های چرخه سوختشان باید مورد احترام قرارگیرد. همچنین تأکید شد که موضوع هسته‌ای ایران باید درچارچوب آژانس بین‌المللی انرژی اتمی حل‌و‌فصل شود. تروئیکای عدم تعهد از پیشنهاد ارائه‌ شده از سوی رئیس جمهوری اسلامی ایران در شصتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد درارتباط با مشارکت بخش‌های عمومی و خصوصی سایر کشورها در اجرای برنامه غنی‌سازی نیز قدردانی کردند.

17. 1/9/1384 برابر با 22/11/2005: تصویب قانون الزام دولت به تعلیق اقدامات داوطلبانه در‌صورت ارجاع و یا گزارش پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به شورای امنیت توسط مجلس شورای اسلامی. براساس این قانون که در مورخ 9/9/1384 نیز به تصویب شورای نگهبان رسید، دولت موظف شد در‌صورت هرگونه ارجاع یا گزارش درمورد پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت، کلیه همکاری‌های داوطلبانه خود را با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌حالت تعلیق درآورد.

 


[1]این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های هسته ای، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، پائیز 1387.