تحولات سال ۲۰۰۳

1. 2/12/1381 برابر با 21/2/2003: سفر دوروزه آقای البرادعی و هیأت همراه به جمهوری اسلامی ایران و بازدید از تأسیسات نظنز. وی، طی یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رئیس سازمان انرژی اتمی ایران گفت آن‌چه در بازدید از طرح‌های هسته‌ای ایران دیده است، چیز غیرمنتظره‌ای نبوده و ادعای تهران را درخصوص استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای تأیید می‌کند.

2. 26/12/1381 برابر با 17/3/2003: ارائه گزارش سفر آقای البرادعی به تهران به اعضای شورای حکام آژانس و مأمور شدن وی به ارائه گزارشی کامل از فعالیت‌های هسته‌ای ایران به اجلاس ژوئن 2003 شورای حکام. آقای البرادعی در گزارش سفر خود عنوان کرد "درطول بازدید به مقامات ایرانی تأکید کردم که برای همه دولت‌ها به‌خصوص دارندگان تأسیسات حساس چرخه سوخت هسته‌ای مهم است که کاملاً درمورد استفاده از فناوری هسته‌ای خود شفاف باشند. در این رابطه، بر ارزش اجرای یک پروتکل الحاقی به عنوان یک ابزار مهم جهت حصول اطمینان جامع توسط آژانس، تأکید نمودم. آن‌ها به من اطمینان دادند که انعقاد یک پروتکل الحاقی را فعالانه مورد بررسی قرار خواهند داد. دبیرخانه، درحال حاضر مشغول بحث با مقامات ایرانی درمورد تعدادی از موضوعات پادمانی که نیازمند توضیح می‌باشند و همچنین اقداماتی که باید اتخاذ شوند، می‌باشد." این گزارش نشان می‌دهد که مدیرکل آژانس از این فرصت برای تصویب و اجرای پروتکل الحاقی استفاده نموده است.

3. 15/2/1382 برابر با 5/5/2003: دیدار رئیس سازمان انرژی اتمی با مدیرکل آژانس.

4. 16/2/1382 برابر با 6/5/2003: نشست رئیس سازمان انرژی اتمی با سفراء و نمایندگان کشورهای عضو شورای حکام و تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران.

5. 16/3/1382 برابر با 6/6/2003: ارائه اولین گزارش کتبی آقای البرادعی به شورای حکام درخصوص اجرای پادمان‌ها در ایران. مدیرکل آژانس در این گزارش خود به برخی قصور از سوی ایران اشاره کرد و عنوان داشت که ایران اقدامات اصلاحی را در این خصوص اتخاذ کرده است.

6. 29/3/1382 برابر با 19/6/2003:‌ صدور بیانیه رئیس شورای حکام، به‌عنوان اولین موضع‌گیری شورا درخصوص موضوع هسته‌ای ایران. در این بیانیه، بر ضرورت حل و فصل ابهامات و تصویب و اجرای پروتکل الحاقی از سوی ایران تأکید گردید.

7.  18/4/1382 برابر با 9/7/2003: سفر مدیرکل آژانس به تهران و دیدار با مقامات ارشد نظام. این سفر آقای البرادعی با هدف حل و فصل موضوعات باقی مانده که در گزارش ژوئن 2003 مدیرکل منعکس شده بود، صورت گرفت. در دیدار البرادعی با رئیس جمهور (آقای خاتمی)،‌ طرفین موافقت کردند که تیم ارشد فنی آژانس با مسئولیت گلداشمیت (معاون وقت مدیرکل آژانس در امور پادمان) برای انجام مباحث فنی با تیم ایرانی درخصوص موضوعات باقی مانده در ایران بمانند. آقای خاتمی همچنین موضع مثبت ایران درخصوص پروتکل الحاقی را بیان و خاطرنشان کرد که ایران به‌دنبال برخی جوانب روشن‌گرایانه درخصوص پروتکل می باشد. در این خصوص نیز قرار شد یک تیم فنی و حقوقی از آژانس برای ارائه توضیحات لازم به ایران سفر نماید.

8.  3/6/1382 برابر با 25/8/2003: تسلیم نامه رسمی اعلام آمادگی ایران برای مذاکره با آژانس پیرامون پروتکل الحاقی به آقای البرادعی.

9.  21/6/1382 برابر با 12/9/2003: تصویب اولین قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در شورای حکام علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران. در این قطعنامه از ایران خواسته شد که پروتکل الحاقی را تصویب و اجراء و تمامی فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی خود را نیز تعلیق نماید.

10. 13/7/1382 برابر با 5/10/2003: انتخاب دکتر روحانی (دبیر وقت شورایعالی امنیت ملی) به عنوان مسئول ارشد پرونده هسته‌ای.

11. 24/7/1382 برابر با 16/10/2003: سفر محمد البرادعی به تهران و دیدار با مسئولان نظام با هدف مذاکره پیرامون مفاد قطعنامه سپتامبر 2003. البرادعی پس از دیدار با دکتر روحانی، خاطرنشان کرد اطمینان‌هایی دریافت کرده است که ایران همکاری های خود با آژانس را تسریع خواهد کرد و به این منظور، بدون تأخیر تمامی اطلاعات و توضیحات لازم درخصوص موضوعات باقی‌مانده را ارائه خواهد کرد. البرادعی، همچنین گفت که ایران آمادگی خود برای امضای پروتکل الحاقی را اعلام کرده است و به این منظور، یک تیم از آژانس برای ارائه توضیحات لازم درخصوص پروتکل الحاقی در 18 و 19 اکتبر (26 و 27 مهر) به ایران سفر خواهد کرد.

12.  29/7/1382 برابر با 21/10/2003: تفاهم و انتشار بیانیه تهران توسط وزاری خارجه سه کشور اروپایی و ایران در سعدآباد تهران.براساس این بیانیه،‌ تعهدات دولت ایران به این شرح      می باشد: همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و پاسخ به الزامات و سؤالات باقی‌مانده آژانس به‌ صورت شفاف و حل ‌و ‌فصل آن‌ها و اصلاح هرگونه قصور احتمالی. امضای پروتکل الحاقی و آغاز فرآیند تصویب آن و اجرای پروتکل الحاقی تا پیش از تصویب آن به‌عنوان یک اقدام حسن‌نیت. تعلیق تمامی فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری به‌صورت داوطلبانه به‌نحوی که آژانس تعریف می کند. شایان ذکر است که به‌دنبال بیانیه تهران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در 29 اکتبر 2003 اقداماتی را که ایران باید برای اجرای تعلیق انجام دهد، لیست کرده است. فعالیت‌هایی که از نظر دبیرخانه آژانس شامل تعلیق فعالیت‌های غنی‌سازی و بازفرآوری می‌شود، به‌شرح زیر می‌باشد: فعالیت یا آزمایش سانتریفیوژها با یا بدون مواد هسته‌ای، نصب سانتریفیوژها، اجرای دیگر فعالیت‌های غنی‌سازی شامل عدم معرفی مواد هسته‌ای به هر تأسیساتی که قادر به جداسازی ایزوتوپی باشد نظیر غنی‌سازی لیزری و این که هیچ تأسیسات جداسازی ایزوتوپی با یا بدون مواد هسته‌ای ساخته و آزمایش یا اداره نخواهد شد، ساخت یا فعالیت تأسیسات جداسازی پلوتونیوم (بازفرآوری). تعهدات سه کشور اروپایی نیز برابر بیانیه تهران، به این شرح می باشد: حق ایران را برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای برابر با معاهده منع گسترش سلاح هسته‌ای شناسایی می‌کنند. پروتکل الحاقی به‌هیچ وجه قصد مخدوش کردن حاکمیت، وقار ملی و یا امنیت ملی کشورهای عضو را ندارد. اجرای کامل تصمیمات ایران‌ که توسط مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأیید برسد، باید موجب شود که شورای حکام آژانس وضعیت کنونی را حل‌و‌فصل نماید. به محض این‌که نگرانی‌های بین‌المللی از‌جمله نگرانی‌های سه‌کشور کاملاً برطرف شود، ایران می‌تواند انتظار داشته باشد که به‌طور آسان‌تری به فن‌آوری مدرن و اقلام دیگری در حوزه‌های مختلف دست یابد. سه‌کشور، با ایران برای ارتقای امنیت و ثبات در منطقه از‌جمله ایجاد منطقه عاری از سلاح کشتار جمعی در خاورمیانه، مطابق با اهداف سازمان ملل متحد همکاری خواهند نمود.

13. 1/8/1382 برابر با 23/10/2003: ارائه اظهارنامه‌ها و اسناد برنامه هسته‌ای ایران در گذشته به آژانس. آقای البرادعی طی مصاحبه‌ای در این خصوص گفت:‌ مجموعه عظیمی از اسناد به آژانس ارائه شده است که ما باید کار راستی آزمایی درخصوص آن‌ها را آغاز کنیم. دکتر صالحی (نماینده وقت ایران در آژانس) به من گفت که ایران ظرف چند روز آتی، نامه موافقت با انعقاد پروتکل الحاقی را به آژانس ارائه خواهد کرد. وی، همچنین از نتایج نشست تهران با وزرای خارجه سه‌کشور اروپایی مرا مطلع نمود و گفت که ایران طبق بیانیه تهران پذیرفته است فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی را تعلیق نماید. این دو اقدام، گام های اعتمادساز        می باشند. اولویت اول آژانس تجزیه و تحلیل اظهارنامه ها و اولویت دوم نیز انعقاد پروتکل الحاقی خواهد بود.

14. 19/8/1382 برابر با 10/11/2003: تسلیم نامه رسمی پذیرش پروتکل الحاقی از سوی ایران به آژانس.

15. 30/8/1382 برابر با 21/11/2003: تصویب پذیرش (امضای) پروتکل الحاقی از سوی ایران توسط شورای حکام آژانس.

16. 5/9/1382 برابر با 26/11/2003: تصویب دومین قطعنامه پیشنهادی کشورهای اروپایی در شورای حکام علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران.

17. 27/9/1382 برابر با 18/12/2003: امضای پروتکل الحاقی توسط جموری اسلامی ایران و اجرای داوطلبانۀ آن برای بیش از دوسال. نماینده ایران در آژانس‌ به‌هنگام امضای پروتکل الحاقی اظهار داشت که ایران تا قبل از تصویب پروتکل، مطابق مفاد آن عمل خواهد کرد.



[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های هسته ای، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، پائیز 1387.