با مشخص شدن نتایج رو به پیشرفت همکاری های ایران و آژانس در حل و فصل موضوعات باقی مانده، شوراي اطلاعات ملي آمريكا درچارچوب برآوردهاي اطلاعات ملي گزارشي را تحت عنوان "ايران: نيات هستهاي و توانمندي ها" در نوامبر 2007 تهيه كرد. این گزارش نیز مؤید این است که مطالعات ادعایی و ادعاها درخصوص برنامه نظامی هسته ای در ایران بر مبنای یکسری اطلاعات دروغین و انحرافی شکل گرفته است. اين گزارش به موارد بسيار مهمي اشاره مي كند كه تأمل در آنها حاكي از سياست زدگي و عدم توجه به واقعيات در تصميم گيري هاي استراتژيك و سياست خارجي آمريكا مي باشد. شوراي اطلاعات ملي يكي از اعضاي شانزده گانه جامعۀ اطلاعاتي آمريكا (شامل سيا) مي باشد كه رئيس اطلاعات ملي، به عنوان رئيس جامعه اطلاعاتي و مشاور رئيس جمهور آمريكا نيز محسوب مي شود. در تهيۀ برآوردهاي اطلاعاتي نيز نهادهاي عضو جامعۀ اطلاعاتي مستقيماً نظر خود را ارائه مي كنند و گزارش با اجماع آنها تهيه مي شود. اين گزارش به ارائۀ هشت ارزيابي از فعاليتهاي هستهاي ايران مي پردازد و معتقد است كه ايران در حال حاضر برنامۀ هستهاي نظامي ندارد. انتشار اين گزارش می تواند دلائل مختلفي به شرح زير داشته باشد:
تلاشهاي بوش و تيم او جهت تأثيرگذاري بر متن گزارش
وش در موضع گيري رسمي خود درمورد اين گزارش گفت كه فقط يك هفته قبل از اين گزارش مطلع شده است. اين در حالي است كه سخنگوي كاخ سفيد اعلام كرده بود مك كانل (رئيس شوراي اطلاعات ملي و جامعۀ اطلاعاتي و مشاور بوش) در ماه اوت 2007 (بيش از سه ماه قبل از انتشار گزارش) به بوش اطلاع داده بود كه ايران برنامۀ هستهاي نظامي ندارد. البته، سيمون هرش نيز اظهار كرده بود كه بوش از يك سال قبل از اين ارزيابي اطلاعاتي خبر داشته است. اما چرا اين گزارش زودتر منتشر نشد؟ بوش و تيم وي سعي كردند تا آخرین دقائق ممكن انتشار گزارش را به تأخير بيندازند و تنها وقتي به انتشار آن تن دادند كه ناگزير از آن شدند. دولت بوش سعي داشت با تأخير در انتشار گزارش بر آن تأثيرگذاري نمايد و با تعديل متن به نفع نظرات جمهوري خواهان، زمان بيشتري نيز براي افزايش فشارها عليه ايران بخرد.
سياست ايستادگي و اعمال حقوق
نكته بسيار مهمي كه بايد به آن توجه داشت اينست كه سیاست ایران درخصوص كوتاه نيامدن از حقوق هستهاي خود، سياستي درست بوده است. عمل به تعهدات، استيفا و اعمال حقوق، كوتاه نيامدن دربرابر زياده خواهی هاي چند كشور معدود سياستي است كه جواب داده است. اين سياست سبب شده است ماهيت صلحآميز برنامۀ هستهاي ایران بر جهان آشكار شود. از آژانس گرفته تا آمريكا كه مهم ترين مخالف برنامۀ هستهاي ايران است، اذعان دارند كه برنامۀ هستهاي ايران هيچ انحرافي ندارد. گزارش سازمان هاي اطلاعاتي آمريكا به صراحت اعلام مي كند كه رفتار هستهاي ايران در مسير درستي است. اين گزارش اگرچه به ظاهر براي حل مشكلات دولت آمريكا و عبوردادن آن از بن بست است، اما در حقيقت اعلام سربلندي ملت ايران در موضوع هستهاي در مقابل همه قدرت هاي جهاني است. اين گزارش تير خلاص به كساني بود كه با بهانۀ دروغ سلاح هستهاي چند سال فضاي دنيا را پر از تهديد و دروغ كردند. امروز بر همگان آشكار شده است كه فعاليتهاي هستهاي ايران صلحآميز بوده، اما آمريكا به خاطر غرور خود حاضر به اعتراف به اشتباه و شكست خود نيست و به صورت غير مستقيم اعلام ميكند اشتباه از سازمانهاي اطلاعاتي آن بوده است.
تأثير تفاهمات ايران و آژانس (مداليتي) درخصوص حل و فصل موضوعات باقي مانده
يكي از مسائلي كه آمريكاييها را دچار مشكل كرد، همكاري ايران با آژانس در چارچوب مداليتي بود. فرايند حل و فصل موضوعات باقي مانده اثبات كرد كه گذشتۀ هستهاي ايران نيز همانند فعاليتهاي حال آن شفاف بوده و فقط تحت تأثير فشارهاي سياسي آمريكا و چند كشور غربي بود كه موضوع هستهاي ايران به شوراي امنيت رفت. آمريكا به علت نگراني و ترس از هرچه بيشتر آشكار شدن واقعيت فعاليتهاي هستهاي ايران، به ناچار چنين گزارشي را منتشر نمود.
مشكلات داخلي و بينالمللي آمريكا و بي اعتمادي فراگير نسبت به دولت بوش
اشتباهات آمريكا در گذشته خصوصاً در رابطه با تجاوز به عراق كه سبب شد نهادهاي اطلاعاتي تحت نظارت و حساسيت بيشتري قرار گيرند و بي اعتمادي بينالمللي را نيز نسبت به آمريكا برانگيخت، درگيري و مشكلات بسيار آمريكا در عراق و افغانستان، نزديكي به انتخابات رياست جمهوري آمريكا، بي اعتمادي بخش قابل توجهي از مردم و نيروهاي سياسي آمريكا به بوش و تيم وي از جمله دلائل ديگري هستند كه موجب انتشار گزارش اطلاعاتي شدند.
عدم امكان جلوگيري از درز مفاد گزارش
با توجه به يافته هاي مهم اين گزارش درخصوص صلحآميز بودن برنامۀ هستهاي ايران و با توجه به سوابق قبلي، دلائل كافي مبني بر امكان درز مفاد اين گزارش به بيرون وجود داشت. بوش نمي توانست چنين گزارشي كه عملاً تعيين كننده صحت يا نادرستي اظهارات يا سياستهاي يكي از دو حزب مهم سياسي داخلي اين كشور است و توسط نهادهايي تهيه شده كه افرادي با گرايشات سياسي از هر دو حزب در آن حضور و نفوذ دارند را براي مدتي طولاني محرمانه نگه دارد.
اختلاف نظرها و نگرش هاي متفاوت دمكرات ها و جمهوري خواهان و بهرهبرداري از اين مسأله در آستانۀ انتخابات رياست جمهوري
يكي ديگر از دلائل انتشار اين گزارش در مقطع زمانی خود، مي تواند برآمده از مناظرات دروني ميان مقامات آمريكايي از دو حزب باشد. دمكرات ها كه در بدنۀ نهادهاي اطلاعاتي و ساير مناصب دولتي آمريكا حضور دارند، كمتر از بوش و تيم وي از محتواي يافته هاي نهادهاي اطلاعاتي مطلع نبوده اند و لذا، فشار آن ها براي انتشار گزارش به منظور بهرهبرداري هاي سياسي خود نيز متصور مي باشد.
اين گزارش، آثار زير را به همراه داشته است:
اعتراف آمريكا به صلحآميز بودن برنامۀ هستهاي ايران
براي اولين بار است كه جامعۀ اطلاعاتي آمريكا از موضع خود برمي گردد و با استناد به اطلاعات و داده هاي موجود خود اعلام مي كند كه ايران برنامۀ ساخت سلاح هستهاي ندارد و حتي مواد لازم براي ساخت يك عدد بمب هستهاي را نيز ندارد و اگر قصد آن را نيز داشته باشد، زودتر از سال 2015 نمي تواند به آن دست پيدا كند. اين در حالي است كه رئيس جمهور و مقامات جنگ طلب آمريكا با استناد به داده هاي نهادهاي اطلاعاتي خود، تا پيش از اين همواره ادعا مي كردند كه ايران به دنبال سلاح هستهاي است و تا توليد آن فاصله بسيار كمي دارد. در ژانويۀ سال 2007 ميلادي بود كه جان نگروپونته، رئيس اطلاعات ملي و جامعۀ اطلاعاتي آمريكا، به كنگرۀ اين كشور گفت "ارزيابي ما اين است كه تهران مصمم به توسعۀ سلاحهاي هستهاي خود است". در نوامبر همين سال بود كه بوش پسر در يك كنفرانس خبري مشترك با ساركوزي گفت "ما درمورد ايران و تمايل به كار مشترك براي متقاعد كردن ايران به دست كشيدن از جاه طلبي هاي برنامۀ سلاح هستهاي خود به خاطر صلح صحبت كرديم". رئيس جمهور آمريكا، همچنين در يك كنفرانس خبري در 17 اكتبر 2007 گفت "به مردم گفته ام اگر علاقمند هستيد كه جلوي جنگ جهاني سوم را بگيريد، بايد علاقمند باشيد كه جلوي دستيابي آنان- ايران- به دانش مورد نياز براي ساخت سلاح هستهاي را بگيريد. من معتقدم كه آن ها مي خواهند ظرفيت و دانش لازم براي ساخت بمب را داشته باشند". شوراي اطلاعات ملي آمريكا در سال 2005 نيز در برآورد اطلاعاتي خود اعلام كرده بود كه ايران در حال حاضر مصمم به توليد سلاح هستهاي است.
تغيير اجباري استراتژي از تهديد به تحريم
از آنجا كه آمريكايي ها در پيگيري اهداف خود در حوزۀ تهديد عليه ايران (بنا به دلائل مختلف از جمله عدم توانايي در تهديد ايران) با شكست مواجه شدند و به ناچار گزارش اطلاعاتي را علني كردند و از مواضع تهديد آميز خود عقب نشيني كردند، سعي كردند حداقل دو نكتۀ انحرافي را در گزارش بياورند تا بتوانند با همراهي چند كشور ديگر به مسير شوراي امنيت براي اعمال فشارها و تحريمهاي بيشتر عليه ايران ادامه دهند. نكته اول، اشاره به اين مطلب است كه ايران برنامۀ سلاح هستهاي داشته و در سال 2003 آن را متوقف كرده است. در اين خصوص بايد گفت كه ايران، در بالاترين سطح مقامات خود همواره اعلام كرده است كه برنامۀ هستهاي آن داراي ماهيت صلحآميز مي باشد و سلاحهاي كشتار جمعي ازجمله سلاح هستهاي، هيچ جايگاهي در دكترين دفاعي و امنيتي آن ندارند. مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي نيز همواره در گزارشات خود اعلام كرده است برنامۀ هستهاي ايران هيچ انحرافي به سمت مقاصد نظامي نداشته است و از اينرو، همواره مورد شديدترين حملات مقامات و رسانه هاي جنگ طلب آمريكا و رژيم صهيونيستي قرار گرفته است. ايران نه تنها از 2003 تاكنون هيچ برنامه هستهاي نظامي نداشته است، بلكه قبل از آن نيز تمامي فعاليتهاي هستهاي آن تحت نظارت هاي كامل آژانس صورت گرفته است. تأييديه هاي آژانس مؤيد اين موضوع است كه اين بخش از ارزيابي جامعۀ اطلاعاتي آمريكا ارزيابي اشتباهي است كه هيچ پايه، اساس و مستنداتي براي آن وجود ندارد و واضح است كه آمريكايي ها اين ادعا را براي حفظ آبروي خودشان نگهداشتهاند. نكتۀ انحرافي دوم نيز اشاره به اين مطلب است كه ايران تحت فشارهاي بينالمللي برنامۀ هستهاي خود را متوقف كرده است و براي ادامۀ اين توقف نيز اين فشارها بايد ادامه يابد. برخي مقامات آمريكايي حتي گفته اند كه تعليق فعاليتها توسط ايران در يك مقطع زماني نيز حاصل اين فشارها بوده است. در اين خصوص نيز بايد گفت آمريكاييها به دنبال توجيه سياست ماجراجويانه و ناموفق خود در بحث هستهاي ايران هستند. ارائۀ اين ارزيابي نشان ميدهد كه آمريكايي ها برداشت غلطي از تعليق كردند، چرا كه ايران براي نشان دادن حسن نيت خود و اعتمادسازي تعليق را پذيرفته بود. طبيعتاً اين ترفند نيز جواب نميدهد، چرا كه اين بخش از گزارش اين گونه قابل تحليل است كه آمريكايي ها ميخواهند از يك فاز خود را نجات داده و در فاز ديگر تقويت كنند.
زير سؤال رفتن اقدامات آمريكا در شوراي امنيت و شوراي حكام آژانس
اين گزارش، ارسال موضوع هستهاي ايران به شوراي امنيت را دچار اشكال اساسي كرد و براي آمريكاييها بسیار سخت است كه در سطح بالا چنين اشتباه بزرگي را مرتكب شوند. پس از انتشار اين گزارش، هيچ دليلي باقي نمي ماند كه آمريكا و دو سه كشور اروپايي به لج بازي ها و اقدامات سياسي خود در شوراي امنيت ادامه دهند و آژانس و ساير كشورها نيز بايد در مقابل آنان هشياري لازم را به خرج دهند و خود را اسير گفته ها و اطلاعات نادرست آن ها نكنند.
زير سؤال رفتن نهادهاي اطلاعاتي و به تبع آن اقدامات و سياستهاي آمريكا
اعتراف به اين واقعيت توسط جامعۀ اطلاعاتي آمريكا، شكست بزرگي براي اين جامعه و مسئولان جنگ طلب آمريكا مي باشد. گزارش جامعۀ اطلاعاتي آمريکا که براي سياستمداران و حوزه هاي نظامي و سياسي نقش آفرين است و جهت دهندۀ مسائلي است که آن ها تحت نظر و مراقبت دارند، به يک باره مجموعۀ ادعاها و تلاشهايي را که بخش عمدۀ آن سياسي و با اهداف سياسي بود، فروريخت. با ارائۀ اطلاعات دروغ و غيرواقعي توسط همين نهادهاي اطلاعاتي بود كه آمريكا تصميم به حمله به عراق گرفت. اين نهادها 6 سال قبل برآورد اطلاعاتي را درمورد عراق سرهم بندي كردند كه اين كشور داراي برنامۀ سلاحهاي كشتار جمعي مي باشد. بعداً مشخص شد كه تمامي يافته هاي اصلي اين گزارش اشتباه است. براساس همين گزارش هاي دروغ نهادهاي اطلاعاتي بود كه آژانس بينالمللي انرژي اتمي 5 سال است كه انرژي خود را صرف موضوع هستهاي ايران كرده است. و باز بر همين اساس بود كه آمريكا با همراهي هم پيمانان خود موضوع فعاليتهاي صلحآميز هستهاي ايران را به شوراي امنيت برد و درخواست تعليق فعاليتهاي غنيسازي را مطرح كرد و علاوه بر صدور قطعنامه های تحريم، ايران را به حملۀ نظامي نيز تهديد كرد. پس از حل و فصل موضوعات باقی مانده، گزارش جامعۀ اطلاعاتي آمريكا دومين مورد اساسي است كه ضربۀ بزرگي را به سياستهاي آمريكا و يكي دو كشور غربي درمورد برنامۀ هستهاي ايران وارد مي كند.
تأييد يافته هاي آژانس مبني بر عدم انحراف ايران از فعاليتهاي صلحآميز
آژانس بينالمللي انرژي اتمي يك روز پس از انتشار گزارش اطلاعاتي با انتشار يك بيانيۀ خبري از سوي آقاي البرادعي گفت: "با دريافت برآورد اطلاعاتي درمورد برنامۀ هستهاي ايران، آقاي البرادعي به ويژه توجه مي كند كه اين برآورد با اظهارات آژانس در طول چند سال گذشته مبني بر اين كه آژانس هيچ مدرك قطعي درخصوص وجود يك برنامۀ سلاح هستهاي يا تأسيسات هستهاي اظهار نشده در ايران ندارد، مطابقت دارد."
[2] هرچند ايران نيازي به اين ندارد كه آمريكا و نهادهاي اطلاعاتي آن صلحآميز بودن فعاليتهاي هستهاي آن را تاييد نمايند، اما بايد اذعان كرد كه انطباق يافته هاي آژانس بينالمللي انرژي هستهاي با اطلاعاتي که ايران در اختيار آژانس قرار داده است، مهم ترين رخداد مقطع کنوني موضوع هسته ای جمهوري اسلامي ايران است. در مقطع کنوني، صلحآميز بودن فعاليتهاي هستهاي ايران براي جهانيان روشن شده است و بنابر گزارشات مکرر آژانس، فعاليتهاي ايران هيچ گونه انحرافي نداشته است. جمهوري اسلامي ايران به مسير خود اطمينان دارد و حق ايران در استيفاي فناوري هستهاي چيزي نيست که از سوي يک کشور خاص داده شود، بلکه اين حق برخاسته از عضويت ايران در آژانس و معاهدۀ عدم اشاعه است.
ضرورت تجديد نظر در سياستها و اقدامات آمريكا
زمان آن فرا رسیده است كه آمريكا يك تجديد نظر اساسي در سياستهاي خود به عمل آورد. به مقامات اين كشور توصيه مي شود كه خوي استعماري و امپرياليستي خود را كنار بگذارند و صداقت و عدالت را نه تنها در سياست خارجي خود، بلكه در سياست داخلي و رفتار با مردم خود پيشه كنند. آمريكا بايد بداند كه تمامي امور به ميل او پيش نمي رود و اين كشور، حاكم بلامنازع در صحنۀ جهاني نيست. اين اظهار نظر صريح مي تواند يک فرصت براي سردمداران آمريکا تلقي شود و در غير اين صورت، آن ها با توجه به شرايطي که در آن به سر مي برند همچنان راه نادرست خود را ادامه خواهند داد. آمريكايي ها بايد درست تصميم بگيرند و اشتباهات گذشته خود را دربارۀ فعالیت های صلحآميز هستهاي ايران تصحيح کنند.
[1]- برای مطالعۀ بیشتر، مراجعه شود به: ارزیابی گزارش شورای اطلاعات ملی آمریکا، کاظم غریب آبادی، ماهنامۀ مشهري ديپلماتيك، آذرماه 1386.
[1] اين مطلب نيز از اين منبع اخذ شده است: برنامه هسته اي ايران: واقعيت هاي اساسي، كاظم غريب آبادي، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1387.
[2] - www.iaea.org/newscenter/pressreleases/2007/prn200722.html.
