بررسی مواضع جنبش عدم‌ تعهد

دفاع ايران از حقوق هسته‌اي تنها دفاع از حقوق خود نبود، بلكه دفاع از حقوق هسته‌اي تمامي كشورهاي درحال توسعه و جهان سوم بود. طبيعتاً، هرگونه برخورد و تعامل با موضوع هسته‌اي ايران و چگونگي سياست ايران در اين زمينه مي توانست به سياست و نسخه اي واحد براي اين كشورها تبديل شود. از اينرو، نوعي تعامل و برقراري ارتباط و تماس هاي فعال بين اين كشورها به ويژه در قالب عدم تعهد و ايران شكل گرفت. جنبش عدم تعهد همواره از حقوق هسته‌اي ايران دفاع كرده و بيانيه هايي را نيز در اين راستا صادر كرده است. اين جنبش، همواره در هر اجلاس شوراي حكام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي در وين، براي حمايت از برنامۀ هسته‌اي ایران بيانيه صادر مي كند. از طرف ديگر، در سطوح عالي اين جنبش نيز تاكنون شاهد صدور دو بيانيۀ تروئيكا، دو بيانيۀ وزراء و يك بيانيه سران جنبش در حمايت از برنامۀ هسته‌اي ايران مي باشيم.

با اين اقدام، تلاش كشورهاي غربي و آمريكا براي ايجاد اجماع عليه برنامۀ هسته‌اي ایران با شكست مواجه شد. لازم به توضيح است مباحثي كه در خصوص نگراني هاي جامعۀ بين‌المللي نسبت به فعاليت‌هاي هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران مطرح مي شود، نگراني تعداد معدودي از كشورها از پيشرفت هاي ايران مي باشد. بيانيه هاي جنبش عدم تعهد در نشست هاي مختلف و همچنین بیانیه های سازمان كنفرانس اسلامي در باكو و داکار در حمايت از فعاليت‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي ايران، گواه بر مخالفت اين بخش عظيم از جامعۀ بين‌المللي (بيش از 120 كشور) با اين روند تبعيض آميز و نگراني از ايجاد يك رويۀ نامشروع در محروم ساختن كشورهاي درحال توسعه از دستيابي به فناوري هاي برتر و انحصار آن در دست معدودي از كشورها مي باشد. مقام معظم رهبري به خوبي اين مسأله را بيان فرموده اند: "تبليغات رسانه هاي غربي در مورد اجماع جهاني بر ضد ايران، يك خدعه و فريب تبليغاتي است. تنها اجماع جهاني كه وجود خارجي دارداجماع بر ضد تسليحات اتمي است كه مركز اين پديده شوم، آمريكاست و رژيم صهيونيستيخطرناك ترين دارنده سلاح اتمي به شمار مي رود. بسياري ازكشورهاي جهان، آرزوي داشتن فناوري هسته‌اي را دارند و حتي اگر اجماعجهاني هم بر ضد ايران وجود داشت ملت ايران از حق خود نمي گذشت، اما بسياري از ملت هاو دولت ها در بحث هسته‌اي پشتيبان ملت ايران هستند."[2]
در ادامه این قسمت، به اهم مواضع جنبش عدم تعهد در بیانیه های صادره خود اشاره می شود:
-      20/8/1384 برابر با 11/11/2005: برگزاری اولین اجلاس مشترك وزراي امور خارجة تروئيكاي عدم تعهد و وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران در تهران و صدور بیانیۀ مشترک در حمایت از برنامۀ هسته ای ایران. در این بیانیه تأكيد شد كه تصميمات و انتخاب‌هاي كشورها از‌جمله ايران، در زمينة استفادة صلح‌آميز از فناوري هسته‌اي و سياست‌هاي چرخة سوختشان بايد مورد احترام قرار گيرد. همچنین تأکید شد كه موضوع هسته ای ایران بايد در چارچوب آژانس بين‌المللي انرژي اتمي حل‌و‌فصل شود. تروئيكاي عدم تعهد از پيشنهاد ارائه‌ شده از سوي رئيس جمهوری اسلامی ایران در شصتمين اجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد در ارتباط با مشاركت بخش هاي عمومي و خصوصی ساير كشورها در اجراي برنامة غني‌سازي نیز قدرداني كردند.
-      7/11/1384 برابر با 27/1/2006: برگزاری دومین اجلاس مشترک وزرای امور خارجۀ تروئیکای عدم تعهد و وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران در شهر هرمانوس آفریقای جنوبی و صدور بيانية مشترك در حمایت از برنامۀ هسته ای ایران. در این بیانیه از کار آژانس بين‌المللي انرژي اتمي در روشن‌کردن موضوعات مربوط به برنامة هسته‌اي ايران که بايد در چارچوب آژانس حل‌و‌فصل شود، حمايت به عمل آمد. تروئیکای عدم تعهد از تمامي طرف‌هاي درگير خواستند که تمامي تلاش خود را از طريق گفتگو و مذاکره براي حل‌و‌فصل موضوعات در اسرع وقت ممکن، مبذول دارند.
-      9/3/1385 برابر با 30/5/2006: صدور بيانية وزراي امور خارجۀ جنبش عدم تعهد‌ در شهر پوتراجایای مالزي، در حمایت از برنامۀ هسته ای ایران. در این بیانیه آژانس بين‌المللي انرژي اتمي به ‌عنوان تنها مقام صالحبراي راستي‌آزمايي تعهدات پادماني دولت‌هاي عضو آژانس شناسايي‌ شد و تأكيد شد كه نبايد هيچ فشار يا مداخله بي‌جايي در فعاليت‌هاي آژانس، به‌ ويژه فرآيند راستي‌آزمايي آن ‌صورت گيرد. وزرای امور خارجۀ عدم تعهد تأکید کردندکه تمام مسائل مربوط به پادمان‌ها و راستي‌آزمايي از‌ جمله مسائل مربوط به ايران، بايد در چارچوب آژانس بين‌المللي انرژي اتمي حل‌و‌فصل شود و مبتني بر مباني فني وحقوقي باشد. به‌علاوه، آن‌ها تأكيد کردند كه آژانس بايد كار خود را براي حل‌و‌فصل موضوع هسته‌اي ايران در چارچوب دستورالعمل خود طبق اساسنامة آژانس ادامه دهد. در این بیانیه همچنین تأکید شد که ديپلماسي و گفتگو از طرق صلح‌آميز به‌منظور پيدا كردن راه‌حلي بلندمدت براي موضوع هسته‌اي ايران بايد ادامه ‌يابد و تنها راه‌ حل‌و‌فصل موضوع نیز ازسرگيري مذاكرات بدون هيچ‌گونه پيش‌شرط می باشد.
-      25/6/1385 برابر با 16/9/2006: صدور بيانية کنفرانس سران کشورهاي عدم تعهد در هاوانای کوبا در حمایت از برنامۀ هسته‌ای ایران. در این بیانیه، بر اصول بیانیۀ وزرای امور خارجۀ جنبش تأکید شد.
-      9/5/1387 برابر با 30/7/2008: حمایت وزرای امور خارجۀ جنبش عدم تعهد از برنامه هسته ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران. وزرای امور خارجۀ 118 کشور عضو جنبش عدم تعهد با صدور بیانیه ای در اجلاس تهران، از برنامۀ هسته ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران حمایت کردند. در این بیانیه تصریح شده است که حق کشورها براي توسعۀ انرژي اتمی براي مقاصد صلح‌آميز نباید به هیچ عنوان محدود شود و انتخاب ها و تصمیمات تمامی کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران در زمينۀ استفادۀ صلح‌آميز از فناوري هسته‌اي و چرخۀ سوخت بايد محترم شمرده شوند. در بیانیۀ عدم تعهد بر نقش آژانس بين‌المللي انرژي اتمي به عنوان تنها نهاد صلاحيت دار براي راستي آزمايي تعهدات پادماني کشورهاي عضو تأکید شده است. وزرای امور خارجۀ عدم تعهد از حل و فصل موضوعات باقي مانده در چارچوب موافقت‌نامۀ فیمابین ایران و آژانس، به عنوان يك گام مهم رو به جلو استقبال کردند و توافق آژانس و ایران برای عادی شدن اجرای پادمان در ایران در این چارچوب را نیز مورد توجه قرار دادند. وزرای خارجۀ عدم تعهد بر تحقق منطقۀ خاورمیانۀ عاری از سلاح‌های هسته ای تأکید کردند و از رژیم صهیونیستی اسرائيل خواستند تا بدون قيد و شرط و بدون تأخیر به NPT بپيوندد و فوراً تمامي تأسيسات هسته‌اي خود را تحت پادمان جامع آژانس قرار دهد. جنبش عدم تعهد در پایان ضمن استقبال از گفتگوهای ایران و شش کشور در ژنو، تأکید کرد که تنها راه حل موضوع هسته ای پیگيري مذاكرات محتوایی بدون هیچ گونه      پيش شرط توسط تمامی اعضای مربوطه می باشد.
 


[1] اين مطلب از اين منبع اخذ شده است: برنامه هسته اي ايران: واقعيت هاي اساسي، كاظم غريب آبادي، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.
 
1-  اقامه نماز جمعۀ تهران به امامت رهبر معظم انقلاب اسلامي، 28/5/1384.