ارتقای اهداف و تعهدات معاهده

ارتقای اهداف و تعهدات معاهده

اگر NPT بخواهد در کانون اصلی امنیت بین‌المللی قرار گیرد، تعهدات اصلی و متقابل ، انگیزه‌ها و اختیارات اجرایی آن باید مورد بازبینی قرار گیرند.

 انگیزه‌ها

انگیزه‌های اصلی کشورهای غیر هسته‌ای در ماده 4 و 6 NPT یافت می‌شود که به «حق غیرقابل انکار این کشورها در توسعه تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز» و «تعقیب خلع سلاح هسته‌ای» اشاره دارند. انگیزه مهم دیگر، تضمین‌های امنیتی مثبت و منفی است.

 برآوردن نیازهای انرژی

کشورهای کمتر توسعه یافته به منابع انرژی قابل دسترسی فراوانی نیاز دارند. کشورهای هسته‌ای با در نظر گرفتن منابع هسته‌ای به عنوان یک منبع انرژی برای کشورهای غیرهسته‌ای کمتر توسعه یافته مخالف بوده و حساسیت فوق‌العاده‌ای نسبت به آن نشان می‌دهند. به زعم آنان، این کشورها از منابع هسته‌ای در راستای مقاصد نظامی استفاده خواهند کرد. تا هنگامی که این نگرش نسبت به استفاده صلح‌آمیز از مواد هسته‌ای وجود دارد، ماده 4 معاهده انگیزه موثری را برای حفظ و ابقای کشورهای عضو در رژیم عدم تکثیر هسته‌ای فراهم نمی‌کند. در حال حاضر، کشورهای در حال توسعه نیازهای انرژی فزاینده‌ای دارند. آنها مستلزم کمک، حمایت، انتقال و تبادل فناوری هستند تا به توسعه منابع انرژی خود بپردازند.

 برآوردن نیازهای امنیتی: خلع سلاح هسته‌ای

در حالی که ماده 4 NPT به نیازهای توسعه انرژی می‌پردازد، ماده 6 به نگرانی‌های امنیتی اشاره می‌کند. سی و شش سال پس از انعقاد NPT، 5 کشور هسته‌ای هنوز به گونه‌ای عمل می‌کنند که انگار تعهد خلع سلاح داوطلبانه بوده و محدودیتی از لحاظ زمانی ندارد. برخلاف موافقت نامه‌های تضمینی امنیتی کشورهای هسته‌ای، ماده 6 به صورت اختیاری یا داوطلبانه نمی‌باشد. خلع سلاح هسته‌ای به عنوان یک انگیزه، تعهد مهمی در سال 1998 بود و می‌تواند ابزار بی‌نهایت قدرتمندی باشد که NPT را قادر سازد که نقش صحیح خود را در حذف خطرات هسته‌ای در آینده ایفا کند. علاوه بر این، خلع سلاح تنها ابزاری است که می‌تواند جهانی بودن معاهده را حداقل تا آنجا که به پاکستان و هند مربوط است، عملی کند. اگر رژیم عدم تکثیر باید نقش دراز مدتی را در امنیت قرن بیست و یکم ایفا کند، حذف خطرات هسته‌ای نیازمند خلع سلاح سیستماتیک و رو به پیشرفت است.

 امنیت در مقابل استفاده از سلاح‌های هسته‌ای

تضمین‌های منفی امنیتی بدون قید و شرط و لازم الاجرا باید به عنوان یک «حق» ارائه شوند، چرا که کشورهای غیرهسته‌ای عضو NPT به صورت داوطلبانه خود را از سلاح‌های هسته‌ای محروم کرده‌اند.

 اجرا

در متن معاهده، اجرای آن در ماده سه آمده است. طبق این ماده، کشورهای غیرهسته‌ای باید پادمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را بپذیرند. این موضوع سبب مشکل می‌شود، چرا که اعضای آژانس از اعضای NPT متفاوت است و آژانس وظایف دیگری دارد که ضرورتا منحصر به عدم تکثیر نمی‌باشد. از این رو، به نظر می رسد که برای نظارت بر اجرای معاهده، باید یک سازمان مستقل نظیر سازمان کنوانسیون منع سلاح‌های شیمیایی[2] (OPCW)ایجاد شود. این سازمان باید دارای یک مدیر کل، دبیرخانه، کنفرانس‌ اعضاء و شورای اجرایی باشد. از طرف دیگر، سیستم راستی آزمایی باید شامل تعهدات کشورهای هسته ای نیز گردد.



[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: آشنایی با معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای و پروتکل الحاقی، کاظم غریب آبادی، انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران، 1383.
[2] Organization of Prohibition of Chemical Weapons.

دیدگاه‌ها بسته هستند.