کنفرانس‌های بازنگری معاهده

کنفرانس‌های بازنگری معاهده

یکی از موارد پیش‌بینی شده جهت حصول اطمینان ازتحقق اهداف مندرج در مقدمه ومفاد معاهده، برگزاری کنفرانسهای بازنگری است که طبق بند 3 ماده 8 می‌بایست هر پنج سال یکبار تشکیل شوند.

بر این اساس، از سال 1970 تاکنون (2004) شش کنفرانس بازنگری تشکیل شده است. در این قسمت ضمن بررسی کلی دستاوردها و اقدامات کنفرانسهای بازنگری گذشته، به ارزیابی نتایج کنفرانس 1995 و تمدید نامحدود آن پرداخته و سپس به بررسی کنفرانس سال 2000 از لحاظ محتوا و نتایج خواهیم پرداخت.

کنفرانس بازنگری اول (1975)

هنگام برگزاری اولین کنفرانس بازنگری درماه می 1975، این معاهده 91 عضو داشت. دراین اجلاس نظرات مختلفی مطرح شد. آمریکا و شوروی (سابق) و اکثر کشورهای متحد آنها معتقد بودند که معاهده باید از طرق جهان شمول و تقویت مکانیسمهای نظارتی، قدرت بیشتری پیدا کند.

درمقابل، کشورهای غیر متعهد ضمن توجه به اهمیت جهان شمول بودن بر ارزیابی اجرای کلیه مفاد آن و رفع مشکلات مربوطه تأکید داشتند. آنان بر این باور بودند که این قرارداد در طول مدت مزبور به صورت یک طرفه اجرا شده وصرفاً بر تعهدات آنها تأکید کرده است، بدون اینکه به حقوق آنها توجه نماید.

آمریکا و شوروی، پیمان سالت 1 را در راستای انجام تعهد خود بر اساس ماده 6 NPT مبنی بر تلاش برای توقف مسابقه تسلیحات هسته‌ای ارزیابی می‌کردند. کشورهای فاقد سلاحهای هسته‌ای نیز معتقد بودند که سیستم نظارتی معاهده به ضرر آنها تمام شده است. با این همه اختلاف نظر، کنفرانس موفق شد دراعلامیه نهایی برحمایت قاطع اعضا از معاهده تأکید نماید. همچنین اعضا دراین اعلامیه خواهان اقدامات جدی‌تری برای رسیدن به هدف ماده 6 و عضویت کشورهای دیگر شدند .[2]

 کنفرانس بازنگری دوم (1980)

در زمان برگزاری دومین کنفرانس بازنگری NPT درسال 1980، تعداد اعضا به 112 کشور رسید. اکثر بحثها درمقایسه با کنفرانس اول تکراری بود و حتی به دلیل اختلاف نظرهای جدی در مورد ماده 6، بیانیه نهایی صادر نشد و اکثر کشورها نارضایتی خود را از عدم اجرای صحیح مواد 1 و 2 معاهده (عدم ارائه تکنولوژی هسته‌ای از سوی کشورهای دارای سلاح هسته‌ای به کشورهای فاقد آن و عدم اقدام جهت کسب سلاح هسته‌ای از سوی آنها) و ماده 4 (همکاری جهت توسعه صنایع هسته‌ای صلح‌آمیز) اعلام نمودند. تضمینهای امنیتی منفی 5 قدرت هسته‌ای نیز که در سال 1978 به طور یک جانبه اعلام شده بود، رضایت کشورهای دیگر را فراهم نیاورده بود.[3]

 کنفرانس بازنگری سوم (1985)

کنفرانس سوم بازنگری در سال 1985 با حضور 131 عضو برگزار شد. دراین کنفرانس، کشورهای توسعه یافته معاهده را برای رسیدن به اهداف اساسی موفقیت‌آمیز ارزیابی کردند، اما برخی از کشورهای خاورمیانه و آفریقا شک خود را نسبت به اشاعه سلاحهای هسته‌ای رژیم صهیونیستی دراسراییل و آفریقای جنوبی عنوان نمودند. درمورد تقویت سیستم نظارتی، کشورهای فاقد سلاحهای هسته‌ای ضمن اظهار رضایت خود از اقدامات مربوطه، خواهان همفکری واقعی کشورهای دارنده تکنولوژی هسته‌ای در جهت کمک به توسعه صنایع هسته‌ای بودند.

آزمایشهای هسته‌ای صلح‌آمیز با توجه به عدم اطلاع کافی از آثار و نتایج آن کمتر مورد توجه قرار گرفتند، هر چنداز نظر برخی کشورها منع آزمایش شامل تمام آزمایشها شد و ایجاد مناطق عاری ازسلاحهای هسته‌ای طبق ماده 7 مورد استقبال قرارگرفت. کشورهای فاقد سلاحهای هسته‌ای خواهان تضمین امنیتی بی‌قید و شرط شدند و مسئله حمله اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای عراق در سال 1981 و حمله عراق به نیروگاه هسته‌ای ناتمام بوشهر درایران در کنفرانس مطرح نشد. درپایان کنفرانس هر چند برخی ازمسائل حل نشده مانند ماده 6 و مسئله ایمنی تأسیسات هسته‌ای در مقابل حملات مطرح بود، اعضا موافقت کردند که بدون رأی‌گیری اعلامیه نهایی را تصویب کنند. اعلامیه نهایی ضمن انتقاد از اجرای ضعیف معاهده به خصوص در مورد ادامه مسابقه سلاحهای هسته‌ای، حمایت قاطع خود را ازمعاهده اعلام نمود.[4]

 کنفرانس بازنگری چهارم (1990)

در کنفرانس چهارم (1990) تعداد اعضای این معاهده به 140 کشور رسید و چین و فرانسه به عنوان ناظر در آن شرکت داشتند که نشانگر تقویت عزم جهانی برای عدم گسترش سلاحهای هسته‌ای بود. لذا، اکثر کشورها از افزایش اعضا استقبال می‌کردند، اما تفاسیر مختلفی در خصوص اهداف و اجرای مواد مختلف از سوی کشورهای شرکت کننده عنوان شد و بدین ترتیب نگرانی کشورها از وضع موجود اعلام گردید. در این کنفرانس به دلیل اختلاف نظرهای شدید در مورد موضوعات مختلف که شامل موضوعات کنفرانسهای قبلی بود، کنفرانس قادر به صدور بیانیه نهایی نشد.[5]

 کنفرانس بازنگری پنجم (1995)[6]

همزمان با آغاز کنفرانس پنجم، تعداد اعضای معاهده به 178 کشور رسید. محور رقابت در کنفرانس 1995 به جای رقابت شرق و غرب به رقابت شمال و جنوب تبدیل شده بود.دراین کنفرانس در تمامی موارد اساسی معاهده اختلاف نظر شدید وجود داشت، به گونه‌ای که کنفرانس در هیچ زمینه‌ای نتوانست به اجماع دست یابد. در مورد تمدید معاهده نیز علیرغم فشارها و تلاشهای پشت پرده،‌کنفرانس با اجماع تصمیم نگرفت، بلکه با عدم توسل به رأی، معاهده به طور نامحدود تمدید گردید.

برخی از کشورهای در حال توسعه چون نیجریه، مالزی، مصر و … در نطق اختتامیه نارضایتی شدید خود را از تمدید نامحدود معاهده ابراز داشتند. جهان غرب و به ویژه دولتهای هسته‌ای به رهبری آمریکا فشارهای زیادی را علیه کشورهای جهان سوم به کار گرفتند تا آنان را وادار به پذیرش تمدید نامحدود معاهده کنند.

تصمیم درمورد تمدید NPT: سه پیش‌نویس در مورد تمدید NPT به طور رسمی به کنفرانس ارائه شد:

  • پیش‌نویسی که توسط کانادا و 110 کشور دیگر حمایت می‌شد، پیشنهاد تمدید نامحدود معاهده را ارائه داد.
  • پیش‌نویسی که توسط مکزیک طرح و مورد حمایت قرار گرفت و تمدید نامحدود معاهده را مد نظر داشت، ولی آنرا منوط به پذیرش همزمان چندین تعهدات کنترل تسلیحاتی به ویژه توقف تمام آزمایشهای هسته‌ای و کاهش بیشتر زرداخانه‌های هسته‌ای با هدف نهایی نابودی کلی آنها نموده است.
  • پیش‌نویسی که توسط اندونزی و 13 کشور عضو عدم تعهد مورد حمایت قرار گرفت و پیشنهاد تمدید NPT را در دوره‌های 25 ساله ارائه دادٍ، مگر اینکه کنفرانس با اکثریت آرا تصمیم دیگری را اتخاذ نماید. بالاخره در 11 مه 1995 کنفرانس اعضا بدون رأی‌گیری، معاهده را به صورت نامحدود تمدید کرد. [7]

تصمیم در مورد فرایند بازنگری معاهده: تصمیم در مورد اهداف و اصول NPT و خلع سلاح که پیش‌نویس آن توسط آفریقای جنوبی به کنفرانس ارائه شده بود وبدون رأی‌گیری نیز به تصویب رسید، مقیاسی است برای اندازه‌گیری پیشرفت دربرآورده ساختن تعهدات کشورهای عضو مندرج در معاهده. این تصمیم موارد ذیل را مطرح می‌کند:

  • از غیر اعضای NPT می‌خواهد که به این معاهده ملحق شوند.
  • انعقاد معاهده‌ای درمورد منع آزمایشهای هسته‌ای توسط کنفرانس‌خلع سلاح تا سال 1996.
  • تعقیب تلاشهای سیستماتیک توسط کشورهای هسته‌ای برای کاهش سلاحهای هسته‌ای در سطح جهانی با هدف نهایی انهدام این سلاحها.
  • تعقیب خلع سلاح کامل و عمومی تحت کنترل شدید و مؤثر بین‌المللی، توسط تمامی کشورها.
  • تشویق به توسعه مناطق عاری از سلاحهای هسته‌ای وسلاحهای کشتار جمعی به ویژه در مناطق تنش‌زا، مانند خاورمیانه.
  • اعطای تضمین به کشورهای غیرهسته‌ای عضو NPT در مقابل استفاده یا تهدید به استفاده از سلاحهای هسته‌ای .
  • شفافیت در کنترل صادرات مواد هسته‌ای اعمال شود.
  • اعضای NPT باید وارد موافقت‌نامه‌های تضمینی جامع با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شوند.
  • حمله یا تهدید به حمله به امکانات هسته‌ای که به مقاصد صلح‌آمیز هسته‌ای اختصاص دارند، امنیت هسته‌ای را به مخاطره انداخته و نگرانی‌های جدی را در مورد کاربرد یا اعمال حقوق بین‌الملل راجع به اعمال زور در چنین مواردی، افزایش می‌دهد.
  • نگرانی‌هایی در مورد عدم پایبندی به موافقت‌نامه‌های تضمین توسط دیگر اعضا وجود دارد. باید چنین نگرانی‌هایی را در کنار مدارک و اطلاعات مستند مستقیماً به آژانس برای بررسی، تحقیق، به نتیجه رساندن و تصمیم درمورد اتخاذ اقدام مقتضی یا لازم مطابق با مسئولیتش، منتقل نمود.[8]

نکته‌ای را که در مورد تصمیم 1995 درمورد آینده و تمدید نامحدود NPT باید ذکر نمود و آن اینکه این مسئله در اثر تلاش‌های فشرده دیپلماتیک غربی‌ها و کشورهای توسعه یافته صورت گرفت. برای آمریکا دستیابی به تمدید نامحدود این معاهده یکی ازمهمترین اولویتهای سیاست خارجی‌اش بود. بسیاری از کشورهای در حال توسعه (غیرمتعهدها) از تمدید نامحدود NPT حمایت نمی‌کردند وترسشان از تثبیت همیشه تقسیم بین هسته‌ای وغیر‌هسته‌ای‌ها و جنبه قانونی بخشیدن به وضعیت هسته‌ایها تا ابد بود. که کنفرانس وزرای غیرمتعهدها که در آوریل 1995 در باندونگ برای اتخاذ موضعی مشترک درمورد تمدید NPT برگزار شده بود، یک شکست یاناکامی بود، چرا که این جنبش طی اعلامیه‌ای اعضایش را در حمایت از هر گونه فرمول تمدید NPT مختار گذاشت.

عمده اختلاف نظرها درکنفرانس 1995 را به شکل ذیل می‌توان دسته‌بندی نمود:

  •  اجرای مواد 1 و 2 معاهده: در کنفرانس این برداشت عمومی وجود داشت که غیر از عراق و کره شمالی، کشورهای غیر هسته‌ای دیگر به تعهدات خود بر اساس ماده 2 عمل کرده‌اند، درحالیکه کشورهای غیر متعهد معتقد بودند که قدرتهای هسته‌ای به تعهدات خود بر اساس ماده 1 عمل نکرده‌اند و استدلال اینان این بود که هسته‌ای شدن یا در آستانه هسته‌ای قرار گرفتن برخی غیراعضا مانند رژیم اشغالگر قدس و رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی جز با کمک قدرتهای هسته‌ای معین، امکان‌پذیر نبوده است.[9]
  • اجرای مواد 3 و 4 معاهده: کشورهای غیر متعهد از اجرای تبعیض آمیز این دو ماده کاملاً ناراضی بودند. از نظر این گروه، در حالی که برخی کشورهای غیر عضو معاهده در اجرای برنامه‌های غیرصلح‌آمیز خود از کمک و حمایت کشورهای هسته‌ای برخوردار بوده‌اند، کشورهای غیر هسته‌ای عضو و پایبند به معاهده در اجرای برنامه‌های صلح‌آمیز خود از سوی دولتهای هسته‌ای با مشکل روبرو بوده‌اند و این به معنای نادیده گرفتن حق مشروع و غیرقابل تفکیک این کشورها است که از سوی دولتهای هسته‌ای نقض شده است.[10]

انتقادات شدیدی نیز از رژیم‌های کنترل و تصمیمات محرمانه در طول کنفرانس صورت گرفت، لذا به اصرار کشورهای عدم تعهد در متن بیانیه نهایی کنفرانس عباراتی گنجانده شد که آشکار و روشن بودن درکار گروههای کنترل صادرات مرتبط با مسایل هسته‌ای از طریق گفتگو و همکاری بین همه کشورهای عضو و ذینفع بایستی ارتقا یابد.

همچنین به ابتکار جمهوری اسلامی ایران، کنفرانس تأکید کرد که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تنها نهاد ذیصلاح و مسئول نظارت می‌باشد وهر کشوری که در تأیید رعایت پایبندی کشور دیگری تردید داشته باشد، بایستی اطلاعات خود را همراه با شواهد و دلایل کافی ارائه کند تا آژانس بر اساس اختیارات خود تصمیم‌گیری نماید.[11] همچنین کنفرانس باردیگر با صراحت بر حق غیرقابل تفکیک کشورهای عضو برای توسعه، تحقیق و استفاده از انرژی هسته‌ای تأکید کرد.

اجرای ماده 6 معاهده: در ارتباط با ماده ششم معاهده، گروه عدم تعهد معتقد بود که مسابقه تسلیحاتی خاتمه نیافته و کشورهای هسته‌ای نیز اقدام مهمی در جهت نیل به خلع سلاح‌ نهایی و کامل انجام نداده‌اند. کشورهای غربی به این نکته استدلال می‌کردند که انعقاد قراردادهای سالت و استارت ونیز برخی اقدامات محدود بین آمریکا و شوروی به معنای پایان مسابقه تسلیحاتی و اقدام اساسی در از میان بردن سلاحهای هسته‌ای بوده است.

موضوع تضمین‌های امنیتی: کشورهای عدم تعهد در پی آن بودند که تضمین‌های امنیتی بایستی درقالب معاهده‌ای بین‌المللی و لازم‌الاجرا باشد، ولی کشورهای هسته‌ای با این رهیافت کاملا مخالف بودند و حاضر نشدند فراتر از بیانیه‌های یک جانبه خود و قطعنامه‌های شورای امنیت، در این رابطه تعهدی قبول کنند. سرانجام با اصرار فراوان کشورهای عدم تعهد، دربیانیه نهایی این کنفرانس خواستار این شدند که گامهای بیشتری برای تصمیم کشورهای غیرهسته‌ای در مقابل کاربرد یا تهدید به کاربرد سلاح هسته‌ای بایستی برداشته شود.این اقدامات می‌تواند در قالب یک سند حقوقی بین‌المللی به وجود آید.

 کنفرانس بازنگری ششم (2000)[12]

در کنفراس سال 2000 مجموعاٌ 187 کشور جهان به عضویت این معاهده درآمده بودند و تنها رژیم صهیونیستی اسرائیل، پاکستان، کوبا و هند خارج از آن به سر می‌برند. این کنفرانس که اولین کنفرانس بازنگری بعد ازتمدید نامحدد معاهده بود، در نیویورک برگزار گردید.

در این کنفرانس، موضوعات مربوط به اجرای مفاد معاهده منع گسترش سلاحهای هسته‌ای و تصمیمات کنفرانس بازنگری سال 1995 توسط شرکت‌کنندگان به بحث و بررسی گذاشته شد.

یکی دیگر ازنکات قابل توجه درطول این کنفرانس، انتقادات شدید از سیاستهای آمریکا در زمینه سلاحهای استراتژیک بود. از نظر شرکت کنندگان در این کنفرانس، آمریکا درانجام تعهدات خود برای رسیدن به خلع سلاح هسته‌ای موفق نبوده است، زیرا این کشور معاهده منع جامع آزمایشات هسته‌ای (C.T.B.T) را تصویب نکرده و برنامه‌های این کشور در قالب سپر دفاع موشک ملی (N.M.D) موجب خدشه در قرارداد موشکهای ضد بالستیک 1972 موسوم به A.B.M گردیده است. کوفی عنان، دبیر کل سازمان ملل، در سخنرانی افتتاحیه کنفرانس ضمن هشدار درمورد عواقب سیاستهای آمریکا که می‌تواند به از سرگیری رقابتهای تسلیحاتی دامن بزند، به میزان سلاحهای هسته‌ای (30000) در زرادخانه‌های قدرتهای بزرگ اشاره و از تداوم دکترینهای هسته‌ای این قدرتها انتقاد نمود. [13]

کوفی عنان همچنین اعلام کرد: عضویت 187 کشور جهان در پیمان منع گسترش سلاحهای هسته‌ای نشانی براهمیت جهانی آن است، اما هیچ کس از میزان اجرای آن تاکنون راضی نبوده است. وی افزود: در آستانه قرن 21 منازعه هسته‌ای امکانی واقعی است، چرا که حدود 35 هزار سلاح هسته‌ای همچنان در زرادخانه‌های قدرتهای هسته‌ای وجود دارد و هزاران سلاح نیز به حالت آماده‌ باش استقراریافته است. از سوی دیگر، فشار روزافزونی که اخیراً برای استقرار سیستمهای دفاع موشکی اعمال می‌شود تازه‌ترین مشکل درحوزه خلع سلاح می‌باشد. وی بدون ذکر نام آمریکا گفت: فشار برای استقرار چنین سلاحهایی، پیمان موشکهای بالستیک را به خطر می‌اندازد.

دیپلماتهای ارشد کشورهای جهان در سخنرانیهای خود در این کنفرانس تأکید کردند که آمریکا در جهت تضعیف پیمانهای بین‌المللی کنترل سلاحهای هسته‌ای حرکت می‌کند و با پیگیری مصرانه اجرای برنامه سیستم دفاع موشکی خود به آرامی مسابقه تسلیحاتی جدیدی رادر جهان دامن می‌زند. ایگور ایوانف، وزیر خارجه روسیه، در این کنفرانس ازمقامهای واشنگتن خواست از پیگیری برنامه اجرای سیستم دفاع موشکی دست بردارند و اجازه ندهند پیمانهای بین‌المللی موجود برای تسلیحات هسته‌ای تغییر کنند.

آلبرایت، وزیر خارجه وقت آمریکا، در این کنفرانس درتوجیه سیاستهای آمریکا گفت: نزدیک به 30 سال از امضای پیمان موشکهای بالستیک گذشته است و جهان در این مدت تغییر اساسی کرده است. وی مدعی شد این پیمان قبلاً‌ نیز دچار تغییراتی شده است و دلیلی وجود ندارد که برای مقابله با تهدیدهای جدیدی که از سوی کشورهای ثالث متوجه آمریکا است، در آن تغییرات جدیدی به عمل نیاید.

نماینده چین در سازمان ملل تأکید کرد آمریکا با برخوردهای چندگانه خود با موضوع خلع سلاح، جو بی‌اعتمادی را بین کشورها دامن می‌زند. وی افزود: آمریکا حق نداردبا یاغی نامیدن کشورهای مخالف خود، ‌حق استفاده صلح‌آمیز آنان از انرژی هسته‌ای را سلب کند.

پیترهین، وزیر امور کشورهای مشترک‌المنافع در دولت انگلیس، نیز در سخنان خود از رد تصویب معاهده منع جامع آزمایشات هسته‌ای در سنای آمریکا ابراز تأسف کرد.[14]

وزیر خارجه آلمان در این کنفرانس گفت: بین این معاهده و معاهده‌های خلع سلاح بستگی عمیقی وجود دارد. ولفگانگ ایشینگر افزود: معاهده مورد بحث مبنای سیاست هسته‌ای آلمان و چارچوب قانونی برای پیگیری کاهش تسلیحات هسته‌ای را تشکیل می‌دهد. وی با اشاره به اینکه معاهده یاد شده تنها از اشاعه تسلیحات هسته‌ای جلوگیری می‌کند، از کشورهای هسته‌ای مخصوصاً پنج قدرت بزرگ هسته‌ای خواست مذاکره مربوط به خلع سلاح را مجدانه دنبال کنند و تصریح کرد این دو موضوع بستگی عمیقی به یکدیگر دارند.[15]

178 کشور جهان در پایان اجلاس یکماهه بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هسته‌ای با امضای یک سند نهایی توافق کردند تولیدو انباشت سلاحهای هسته‌ای در جهان را متوقف کنند. بر اساس محتوای سند نهایی مصوب، قدرت‌های هسته‌ای عمده جهان در این اجلاس توافق کردند به سمت هدف نهایی پیمان، یعنی عدم گسترش تسلیحات هسته‌ای و خلع سلاح اتمی گام بردارند. در سندنهایی، انعقاد فوری یک پیمان بین‌المللی جامع در زمینه توقف کامل آزمایشات هسته‌ای درخواست شده است.

از نکات عمده سند تصویب شده این است که آمریکا برای نخستین بار پذیرفته است در سند نهایی نام رژیم صهیونیستی اسراییل به عنوان رژیمی که اقدام به تولید و انباشت سلاحهای هسته‌ای می‌کند،‌ذکر شود. کشورهای خاورمیانه دراین اجلاس به طور یکپارچه زرادخانه‌های هسته‌ای بزرگ رژیم صهیونیستی اسراییل را تهدیدی جدی برای منطقه دانسته ونسبت به امحای آن تأکید کردند. 182 کشور فاقد سلاح هسته‌ای جهان بر این نکته تصریح کردند که رژیم صهیونیستی اسراییل با برخورداری از زرادخانه بزرگ هسته‌ای تاکنون به انحای مختلف از امضای معاهده منع گسترش سلاحهای هسته‌ای طفره رفته است. با امضای سند نهایی این اجلاس جامعه جهانی در یک اقدام بی‌سابقه، رژیم صهیونیستی را ملزم کرد به پیمان یاد شده بپیوندد و تمامی تأسیسات هسته‌ای خود را تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دهد. بر اساس سند نهایی، کنفرانس تصویب کرد نماینده ویژه‌ای برای مذاکره با رژیم صهیونیستی اسرائیل برای اجرای مصوبات این اجلاس تعیین کند. در این اجلاس، اعضای جامعه جهانی تأکیدکردند هیچ کشوری حق ندارد با هر بهانه‌ای سایر کشورهای عضو پیمان را در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای محدود یا محروم کند.[16]

از دیگرنکات برجسته برگزاری این اجلاس این بود که پنج قدرت هسته‌ای جهان در اجلاس واشنگتن که همزمان با برگزاری کنفرانس معاهده عدم گسترش سلاحهای هسته‌ای بود، تحت انتقادهای فزاینده بین‌المللی درباره زرادخانه‌ هسته‌ای عظیم خود، ‌قول “تعهد قاطع” برای محدود کردن سلاحهای هسته‌ای خود را دادند. اما برای تحقق این هدف چارچوب زمانی خاصی را پیش‌بینی نکردند، ولی طی بیانیه‌ای مشترک اعلام نمودند که بر تعهد روشن و واضح خود نسبت به دستیابی به محدودیت سلاحهای هسته‌ای، تأکید می‌کنند.[17]

کشورهای عربی، اسلامی و کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در این اجلاس تلاش کردند با اعمال فشار به کشورهای دارنده سلاحهای هسته‌ای اقدام‌های عملی را برای جلوگیری از اشاعه سلاح‌های هسته‌ای انجام دهند و از هند و پاکستان نیز خواستند معاهده منع گسترش سلاحهای هسته‌ای را امضا کنند. کشورهای غیر هسته‌ای در این اجلاس، هر پنج قدرت هسته‌ای جهان را به خاطر اینکه نتوانستند تعهدات خود را نسبت به معاهده یاد شده برای پایان دادن به مسابقه تسلیحاتی اجرا کنند تحت فشار گذاشتند و در این میان آمریکا به خاطر حمایتهای یکجانبه از رژیم صهیونیستی اسرائیل بیش از دیگر کشورها مورد انتقاد قرار گرفت و در نهایت مجبور به پذیرش خواست جامعه جهانی شد. در این کنفرانس هفت کشور مکزیک، برزیل، مصر، ایرلند، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و سوئد با طرح ائتلاف برای دستور کار جدید، خواهان اقدام پنج قدرت هسته‌ای برای حذف کامل سلاحهای هسته‌ای شدند و بدین منظور بیانیه‌ای صادر کردند و آمریکا را بیش از قدرتهای هسته‌ای دیگر مورد انتقاد قرار دادند. تمرکز بر مسایل منطقه‌ای بطور خاص از ویژگیهای بارز این کنفرانس بود.[18]

در کنفرانس 2000، سیزده گام عملی به منظور دستیابی به خلع سلاح کامل توسط تمامی اعضای NPT مورد توافق قرار گرفت. این 13گام عبارتند از:

  • 1.امضاء و تصویب معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای (CTBT)[19] ، به منظور تسریع در لازم‌ الإجرایی آن.
  • 2. توقف آزمایش‌های انفجاری هسته‌ای تا زمان لازم ‌الإجرا شدن CTBT.
  • 3.ضرورت شروع مذاکرات در کنفرانس خلع سلاح (CD)[20] در مورد یک معاهده چند جانبه، بین‌المللی و قابل نظارت که تولید مواد شکافت‌پذیر مورد استفاده در سلاح‌های هسته‌ای یا دیگر ادوات انفجاری هسته‌ای را ممنوع نماید.
  • 4.ضرورت ایجاد یک نهاد فرعی مناسب درCD با مأموریت بررسی خلع سلاح هسته‌ای.
  • 5.اصل برگشت ‌ناپذیری خلع سلاح هسته‌ای، اقدامات مربوط به کاهش یا کنترل تسلیحات هسته‌ای.
  • 6.تعهد کشورهای هسته‌ای به انهدام کلیه زرادخانه‌های هسته‌ای خود، به گونه‌ای که به خلع سلاح هسته‌ای منجر شود.
  • 7.لازم ‌الاجرا شدن و اجرای کامل استارت 2 و انعقاد استارت 3 و حفظ و تقویت معاهده ضد موشک‌های بالستیک (ABM) [21]
  • 8.تکمیل و اجرای ابتکار سه جانبه بین ایالات متحده آمریکا، روسیه و آژانس‌ بین‌المللی انرژی اتمی.
  • 9.اتخاذ اقدامات ذیل توسط کشورهای هسته‌ای به منظور دستیابی به خلع سلاح هسته‌ای، ثبات بین‌المللی وامنیت برای همه:
    • -      کاهش زرادخانه‌های هسته‌ای خود بصورت یکجانبه؛
    • -      شفافیت در مورد قابلیت‌های سلاح‌های هسته‌ای خود؛
    • -      کاهش بیشتر وضعیت عملیاتی سیستم‌های سلاح‌های هسته‌ای؛
    • -      کاهش نقش سلاح‌های هسته‌ای در سیاست‌های امنیتی؛
    • -      شروع هر چه سریعتر فرایند نابودی کامل سلاح‌های هسته‌ای خود.
  • 10.    توقف تولید پلوتونیوم توسط کشورهای هسته‌ای و قراردادن مواد شکافنده‌ای که برای مقاصد نظامی مورد نیاز نیستند، تحت نظارت آژانس‌ بین‌المللی انرژی اتمی و دیگر ترتیبات بین‌المللی مربوطه، برای مصرف در مقاصد صلح‌جویانه.
  • 11.    خلع سلاح‌ کامل و عمومی تحت کنترل مؤثر بین ‌المللی، ‌بعنوان هدف نهایی کشورها.
  •  12.ارائه گزارش منظم توسط تمامی اعضای معاهده به کنفرانس‌های بازنگری درخصوص اجرای ماده 6 معاهده.
  • 13. توسعه بیشتر قابلیت‌های نظارتی.

 


 

[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: آشنایی با معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای و پروتکل الحاقی، کاظم غریب آبادی، انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران، 1383.
[2] برای مطالعه بیانیه نهایی این کنفرانس، مراجع شود به: NPT/Conf/35/1-30may1975
[3] برای مطالعه بیشتر در این زمینه مراجعه کنید به: www.reachingcriticalwill.org/legal/npt.hist.html
[4] برای مطالعه بیانیه نهایی این کنفرانس مراجعه شود به: NPT/Conf.III/64/1-21sep 1985
[5] برا ی مطالعه بیشتر در این زمینه مراجعه کنید به:
www.reachingcriticalwill.org/legal/npt.hist.html
[6] برای مطالعه اسناد کامل این کنفرانس، مراجعه کنید به:
NPT/Conf.1995/32(Part I,II,III)-may 1995
[7]Unidir, Newsleter, Geneve, No.31,1995, p.9.
[8]Ibid, pp.11-12.
[9]NPT,Conf,1995/MC.1,May 1995, p.9.
[10] NPT, Conf, 1995/DC.CRP, May 1995, pp.1-2.
[11]- NPT, Conf, 1995/1, May 1995, para 17 and 9.
[12] برای مطالعه اسناد و سوابق کامل این کنفرانس، مراجعه نمایید به:
npt/Conf.2000/28(parts I,II) – 20 may 2000
[13]- Washington Post, 25 April 2000, p.18.
[14] خبرگزاری ج.ا.ایران، آمریکا مسابقه تسلیحاتی جدیدی را در جهان دامن می‌زند، 8/2/1379.
[15] خبرگزاری ج.ا.ایران، آلمان: پیمانهای منع گسترش و خلع تسلیحات هسته‌ای، بستگی عمیقی به هم دارند. 7/2/1379.
[16] خبرگزاری ج.ا.ایران، سند نهایی اجلاس مروری برپیمان منع گسترش سلاحهای هسته‌ای، 1/3/ 1379.
[17] خبرگزاری ج.ا.ایران، نابودی زرادخانه‌های هسته‌ای و گرایش جهان به گفتگوهای تمدنها، نیاز هزاره سوم، 14/2/1379.
[18] خبرگزاری ج.ا.ایران، جامعه جهانی رژیم اسراییل را ملزم به پیوستن به NPT کرد، 14/2/1379.
[19]Comprehensive Test Ban Treaty
[20]Conference on Disarmament
[21]Anti Ballistic Missiles

دیدگاه‌ها بسته هستند.