ملاحظات زیست محیطی در استفاده از انرژی هسته‌ای

امروزه یکی از چالش های اصلی، ضروری، پیچیده و چندجانبه در جامعه جهانی از بحث انرژی برای توسعۀ پایدار،‌ توسعۀ صنعتی، آلودگی هوا، جو و تغییر آب و هوا نشأت می گیرد. این موارد بر تمامی بخش های اقتصادی،‌ فعالیت‌های اجتماعی، سلامت جامعۀ بشری و کرۀ زمین در ابعاد محلی، منطقه ای و جهانی تأثیر می گذارند. در جهانی که یک سوم جمعیت آن از دسترسی به خدمات مدرن انرژی محروم هستند،‌ دستیابی به پایداری امکان‌پذیر نخواهد بود.

کمبود و عدم دسترسی به خدمات انرژی مدرن،‌ زیرساختارهای ضعیف و کمبود ظرفیت های نهادی و انسانی‌ علاوه بر دسترسی محدود به فناوری های نوین و منابع مالی کافی، موجب ممانعت از توسعۀ صنعتی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه شده است. در دستیابی به توسعۀ پایدار،‌ لزوم افزایش پایداری و قابل پیش بینی بودن بازارهای جهانی انرژی،‌ بهبود فضای سرمایه‌گذاری در بخش انرژی شامل توسعۀ زیرساخت های انرژی،‌ بهبود راندمان انرژی و صرفه جویی انرژی،‌ تنوع منابع انرژی و کاهش فقر انرژی غیرقابل انکار می باشد.
در روند حرکت جهانی به سوی توسعۀ پایدار،‌ توجه به آسیب های زیست محیطی ناشی از بخش انرژی‌ امری ضروری محسوب می گردد. در این راستا،‌ توجه به میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای ناشی از بخش های مختلف انرژی از منظر اثرات محلی،‌ منطقه ای و جهانی آن از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. یکی از مهم‌ترین مولفه‌هایی که تولید انرژی از منابع سوخت فسیلی را در آینده با محدودیت جدی مواجه خواهد ساخت، افزایش انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی خصوصاً دی اکسید کربن است که اصلی‌ترین عامل ایجاد گازهای گلخانه‌ای و صدمه رساندن به لایۀ ازون است.
امروزه بیشتر انرژی که برای تولید برق، کارخانه ها، راه اندازی وسایل نقلیه و گرم کردن منازل استفاده می شود از سوزاندن سوخت های فسیلی تأمین می شود. منابع فسیلی از جمله زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی آن چنان به سرعت مصرف می شوند که در آیندۀ نه چندان دور تا اندازۀ گسترده‌ای از بین می روند. ضایعات تمام سوخت های فسیلی به طور مستقیم در هوا پراکنده می شود. بخش اعظم این ضایعات، به شکل گازهای گلخانه ای مانند دی اکسید کربن است. ضایعات ناشی از سوخت های فسیلی سالانه 25 میلیارد تن دی اکسید کربن به جو زمین اضافه می کند. این مقدار برابر است با 70 میلیون تن در هر روز و یا 800 تن در هر ثانیه. تأثیر عمدۀ سوخت های فسیلی بر محیط زیست، مشکلی فزاینده است که جامعۀ جهانی را به سوی دستیابی به سوخت های بهتر و یا سوخت پاک سوق داده است.
بر اساس اطلاعات موجود، در سال 2004 میزان انتشار دی‌اکسید کربن از 23 میلیارد و 89 میلیون تن در سال به 37 میلیارد و 123 میلیون تن افزایش یافته و علی رغم توجه و کنترل کشورها در عدم آلودگی جو کرۀ زمین و برقراری محدودیت‌های الزامی در این زمینه به واسطۀ افزایش تقاضای انرژی خصوصاً در کشورهای در حال توسعه، میزان دی اکسید کربن تا سال 2025 همچنان افزایش خواهد یافت. آسیا با 8/2 درصد در سال بالاترین نرخ و کشورهای اروپای غربی با 6/0 درصد به طور متوسط سالانه کمترین میزان انتشار گاز کربنیک را تا سال 2025 خواهند داشت. سهم آلایندگی کشورهای در حال توسعۀ آسیائی از گاز کربنیک تولید شده توسط تمامی کشورهای در حال توسعه در سال 2025، معادل 74/68 درصد می‌باشد و کشورهای آفریقائی با 23/8 درصد کمترین سهم را در میزان آلایندگی به خود اختصاص خواهند داد. همگام با افزایش تقاضای انرژی در کشورهای در حال توسعه، میزان دی اکسید کربن نیز در این کشورها همچنان افزایش خواهد یافت. از اینرو، متناسب با میزان رشد مصرف انرژی و سهم کشورها در آلودگی محیط زیست، می‌بایست راه کارهای حفظ محیط زیست و نتیجتاً دستیابی به توسعۀ پایدار به طور جدی رعایت گردد. در این زمینه می توان بر گرایش جدی به سوی منابع انرژی جایگزین و پاک تأکید نمود. بدون تردید، انرژی اتمی یکی از انرژی‌های پاک می‌باشد که قادر است به میزان بالا و مقرون به صرفه، جایگزین منابع انرژی‌های فسیلی و آلاینده گردد.
جداول زیر نیز میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای و سهم هر یک از بخش های مصرف کنندۀ انرژی در انتشار این گازها را در سال 1384 در ایران نشان می دهند. بر اساس این جداول، مشخص می گردد که نیروگاه‌های ایران 8/11 درصد از NOX، 2/18 درصد از SO2،1/25 درصد ازCO2 و 5/23 درصد از CO2 را تولید و منتشر می کنند.
جدول 1- مقدار انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای از تمامی بخش های مصرف کنندۀ انرژی در سال 1384[2] (تن)
بخش/گاز
NOX
SO2
CO2
SO3
CO
CH
SPM
خانگی، تجاری و عمومی
107587
86723
111998352
934
68082
11513
1155
صنایع
128072
136847
58837915
1979
22065
7335
14614
حمل و نقل
813004
343634
105220773
3688
8460983
1922681
266642
کشاورزی
59898
61370
10086878
373
17803
41874
26127
نیروگاه‌ها
147661
140220
95889792
2139
198
5302
16810
جمع
1256222
768793
381937529
9113
8749132
1988705
335148
جدول 2- سهم بخش های مصرف کنندۀ انرژی در انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای در سال 1384[3] (درصد)
بخش/گاز
NOX
SO2
CO2
SO3
CO
CH
SPM
خانگی، تجاری و عمومی
6/8
3/11
3/29
3/10
8/.
6/.
4/3
صنایع
2/10
8/17
4/15
7/21
3/.
4/.
4/4
حمل و نقل
7/64
7/44
5/27
5/40
8/98
7/96
4/79
کشاورزی
8/4
8
6/2
1/4
2/.
1/2
8/7
نیروگاه‌ها
8/11
2/18
1/25
5/23
-
3/.
5
جمع
100
100
100
100
100
100
100
در سال 1384 کل برق تولید شده به وسیله نیروگاه‌های وزارت نیرو 171174 میلیون کیلووات ساعت بوده است که 33/52 درصد از این مقدار به وسیلۀ نیروگاه‌های بخاری، 14/21 درصد به وسیله نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، 96/16 درصد به وسیله نیروگاه‌های گازی، 41/9 درصد به وسیله نیروگاه‌های برق آبی،‌12/. درصد به وسیله نیروگاه‌های دیزلی و 4 درصد به وسیله نیروگاه‌های بادی و خورشیدی تولید شده است. جدول زیر‌ میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای توسط نیروگاه‌های داخل کشور در سال 1384 را نشان می‌دهد.
جدول 3- مقدار انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای از نیروگاه‌های وزارت نیرو در سال 1384[4] (تن)
نوع نیروگاه/گاز
NOX
SO2
CO2
SO3
CO
CH
SPM
بخاری
85566
99791
55672321
1523
110
3561
10502
گازی
35862
29041
22842566
443
49
1086
3859
سیکل ترکیبی
25909
10410
17113753
158
39
636
2387
دیزلی
324
979
164970
15
__
20
62
برق آبی
__
__
106181
__
__
__
__
جمع
147661
140220
95899792
2139
198
5302
16810
جدول 4- مقدار انتشار گازهای آلاینده و گلخانه ای از نیروگاه‌های حرارتی کشور در سال 1384 به تفکیک نوع سوخت مصرفی[5] (تن)
سوخت/گاز
NOX
SO2
CO2
SO3
CO
CH
SPM
نفت کوره
31645
99018
18847762
1513
23
2532
6329
نفت گاز
13581
41005
6916046
627
10
833
2601
گاز طبیعی
102435
197
70029803
__
164
1937
7880
جمع
147661
140220
95793611
2139
198
5302
16810
اگر بدون توجه به ملاحظات زیست محیطی روند بهره‌برداری از طبیعت ادامه یابد نه تنها تولید به زودی متوقف می‌شود، بلکه زندگی همۀ انسان‌ها بر روی کره خاکی به شدت در معرض نیستی قرار می‌گیرد. سرمایش و گرمایش خانگی و تجاری در اغلب کشورها از جمله ایران، به شدت به منابع تجدیدناپذیر سوخت‌های فسیلی وابسته است. به رغم توسعۀ بی‌اندازه فناوری اطلاعات و ارتباطات، اقتصاد امروز همچنان به شدت به حمل و نقل وابسته است و نفت و فرآورده‌های آن مانند بنزین، تقریباً تنها منبع سوخت خودروها به شمار می‌روند. جالب آنجاست که وارد آوردن هزینه‌های زیست محیطی به تولید و صنعت در نظام‌های اقتصادی سرمایه‌داری با وضع استانداردهای ایمنی و زیست‌محیطی انجام پذیرفته است که خود نه تنها باعث افزایش کیفیت محصولات و بالا رفتن توان رقابتی آن‌ها شده، بلکه از تهدیدهای زیست‌محیطی علیه طبیعت کره زمین کاسته است. پس این ذهنیت اشتباه که ملاحظات زیست محیطی سدی در رشد کمی و کیفی محصولات صنعتی هستند، بایستی مورد بازنگری واقع شود.


 این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.
2- وزارت نیرو (معاونت امور برق و انرژی)، ترازنامۀ انرژی سال 1384، زمستان 1385،‌ ص 315.
3 – همان،‌ ص 316.
4 همان.
5 همان، ص 327.

دیدگاه‌ها بسته هستند.