ملاحظات اقتصادی و اجتماعی در ضرورت استفاده از انرژی هسته‌ای

ملاحظات اقتصادی و اجتماعی در ضرورت استفاده از انرژی هسته‌ای

با توجه به این که در حال حاضر مقولۀ انرژی یکی از مهم‌ترین عوامل تولید به شمار می‌آید، دسترسی به منابع ارزان انرژی و در عین حال سهل‌الوصول از اهداف استراتژیک کشورهای توسعه یافته محسوب می‌شود. بنابراین، در راستای ایجاد تداوم و امنیت عرضه انرژی، اعمال تمامی راه کارهای ممکن غیرمنتظره نخواهد بود. از طرفی، نیازهای آتی جهان به انرژی جهت دستیابی به رشد و تداوم توسعۀ اقتصادی را نیز می‌توان یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در رشد صنعت هسته‌ای محسوب نمود. برآوردهای صورت گرفته توسط آژانس اطلاعات انرژی (EIA)، حاکی از افزایش ۵۸ درصدی تقاضای جهانی انرژی تا سال ۲۰۲۵ است.

رشد اقتصادی کشورهای جهان، مؤثرترین عامل در تغییر تقاضای انرژی شناخته شده است. در این میان، بسیاری از کشورهای در حال توسعه که زیرساخت‌های اقتصادی آن‌ها در روندی مثبت در حال بازسازی و آزادسازی عوامل عرضه و تقاضا می‌باشد، با انتقال سیاستگذاری متمرکز دولتی به بخش‌های خصوصی در پی ارتقای سرمایه‌گذاری و توسعۀ اقتصادی خود برآمده‌اند. در این راستا، رشد تولید ناخالص داخلی در آسیا به میزان ۱/۵ درصد در خلال دو دهۀ آتی برآورد شده است.
از دیگر عوامل مؤثر بر تقاضای انرژی، رشد جمعیت است. بر اساس پیش‌بینی‌های به‌عمل آمده، میزان افزایش جمعیت جهان با نرخ حدود یک درصد به طور متوسط سالانه از ۶۵۱۴ میلیون نفر در سال ۲۰۰۵ به ۸۰۱۰ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ افزایش خواهد یافت.[2] بالاترین میزان افزایش جمعیت به کشورهای خاورمیانه با متوسط سالانه ۸/۱ درصد تعلق داشته و منطقۀ جنوب غرب آسیا با جمعیتی معادل ۱۷/۴ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۵، بیش از نیمی از جمعیت کرۀ زمین را در خود جای می‌دهد. جمعیت جهان در سال ۲۰۰۶ نیز طبق آمار برآورد شده، ۶۵۵۵ میلیون نفر بوده است.[3]
جدول ۱- چشم انداز جمعیت جهان[4] (میلیون نفر- رشد متوسط)
سال/جمعیت
جهان
آفریقا
آسیا
اروپا
آمریکای لاتین و کارائیب
آمریکای شمالی
آقیانوسیه
۱۹۵۰
۲۵۳۵
۲۲۴
۱۴۱۰
۵۴۸
۱۶۷
۱۷۱
۱۲
۱۹۵۵
۲۷۷۰
۲۵۰
۱۵۵۰
۵۷۵
۱۹۲
۱۸۶
۱۴
۱۹۶۰
۳۰۳۱
۲۸۲
۱۷۰۴
۶۰۵
۲۲۰
۲۰۴
۱۵
۱۹۶۵
۳۳۴۲
۳۱۹
۱۸۹۸
۶۳۴
۲۵۲
۲۱۹
۱۷
۱۹۷۰
۳۶۹۸
۳۶۴
۲۱۳۸
۶۵۶
۲۸۷
۲۳۱
۱۹
۱۹۷۵
۴۰۷۶
۴۱۶
۲۳۹۳
۶۷۶
۳۲۴
۲۴۳
۲۱
۱۹۸۰
۴۴۵۱
۴۷۹
۲۶۳۵
۶۹۳
۳۶۴
۲۵۵
۲۲
۱۹۸۵
۴۸۵۵
۵۵۴
۲۸۹۶
۷۰۶
۴۰۴
۲۶۹
۲۴
۱۹۹۰
۵۲۹۴
۶۳۷
۳۱۸۱
۷۲۱
۴۴۴
۲۸۳
۲۶
۱۹۹۵
۵۷۱۹
۷۲۶
۳۴۵۱
۷۲۸
۴۸۳
۲۹۹
۲۸
۲۰۰۰
۶۱۲۴
۸۲۰
۳۷۰۴
۷۲۸
۵۲۳
۳۱۵
۳۱
۲۰۰۵
۶۵۱۴
۹۲۲
۳۹۳۸
۷۳۱
۵۵۷
۳۳۲
۳۳
۲۰۱۰
۶۹۰۶
۱۰۳۲
۴۱۶۶
۷۳۰
۵۹۳
۳۴۸
۳۵
۲۰۱۵
۷۲۹۵
۱۱۴۹
۴۳۸۹
۷۲۷
۶۲۷
۳۶۴
۳۷
۲۰۲۰
۷۶۶۷
۱۲۷۰
۴۵۹۶
۷۲۲
۶۵۹
۳۷۹
۳۹
۲۰۲۵
۸۰۱۰
۱۳۹۳
۴۷۷۸
۷۱۵
۶۸۸
۳۹۲
۴۱
مصرف سوخت‌های فسیلی در جهان، هر ساله به طور چشمگیری افزایش یافته است. به عنوان مثال، مصرف نفت در کل جهان از ۴/۲۶۷۷ میلیون تن[5] در سال ۱۹۷۵ به ۸/۳۸۳۶ میلیون تن در سال ۲۰۰۵ افزایش یافته است. کل ذخایر تثبیت شدۀ نفت جهان نیز در پایان سال ۲۰۰۵، ۷/۱۲۰۰ میلیارد بشکه نفت خام بوده است. جدول زیر، این ارقام را به طور دقیق تری نشان می‌دهد.
     جدول ۲- مصرف نفت در جهان بر حسب میلیون تن و ذخایر نفت تا پایان سال ۲۰۰۵- میلیارد بشکه[6]
منطقه/ سال
۱۹۷۵
۱۹۸۵
۱۹۹۵
۲۰۰۲
۲۰۰۳
۲۰۰۴
۲۰۰۵
ذخایر در ۲۰۰۵
آمریکای شمالی
۸۷۹
۱/۸۴۹
۸/۹۶۰
۱/۱۰۷۱
۸/۱۰۹۱
۶/۱۱۳۴
۶/۱۱۳۲
۵/۵۹
آمریکای مرکزی و جنوبی
۸/۱۳۲
۸/۱۴۷
۶/۱۹۳
۲۱۹
۲۱۲
۹/۲۱۷
۳/۲۲۳
۵/۱۰۳
اروپا و اوراسیا
۶/۱۰۹۵
۱/۱۰۷۹
۹/۹۳۶
۹۳۳
۸/۹۴۰
۶/۹۵۷
۳/۹۶۳
۵/۱۴۰
خاورمیانه
۴/۷۱
۵/۱۴۴
۵/۲۰۳
۹/۲۳۹
۳/۲۴۸
۷/۲۶۰
۳/۲۷۱
۷/۷۴۲
آفریقا
۹/۴۵
۸۲
۷/۱۰۳
۵/۱۱۷
۱/۱۲۰
۲/۱۲۴
۳/۱۲۹
۳/۱۱۴
آسیا و آقیانوسیه
۶/۴۵۲
۸/۴۹۸
۸۵۴
۵/۱۰۰۸
۶/۱۰۴۲
۶/۱۱۰۳
۹/۱۱۱۶
۲/۴۰
کل جهان
۴/۲۶۷۷
۲/۲۸۰۱
۴/۳۲۵۲
۳۵۸۹
۶/۳۶۵۵
۶/۳۷۹۸
۸/۳۸۳۶
۷/۱۲۰۰
مصرف گاز طبیعی در جهان نیز از ۳/۱۱۹۷ میلیارد متر مکعب در سال ۱۹۷۵ به ۶/۲۷۴۹ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۰۵ افزایش یافته است. ذخائر تثبیت شده گاز طبیعی جهان نیز در پایان سال ۲۰۰۵ بالغ بر ۸۳/۱۷۹ تریلیون متر مکعب بوده است. جدول زیر، این آمار و ارقام را به خوبی نشان می‌دهد.
جدول ۳- مصرف گاز طبیعی در جهان بر حسب میلیارد متر مکعب و ذخائر گاز طبیعی تا پایان سال ۲۰۰۵ بر حسب تریلیون متر مکعب[7]
منطقه/ سال
۱۹۷۵
۱۹۸۵
۱۹۹۵
۲۰۰۲
۲۰۰۳
۲۰۰۴
۲۰۰۵
ذخایر در ۲۰۰۵
آمریکای شمالی
۷/۶۳۹
۷/۵۸۶
۶/۷۱۹
۴/۷۶۷
۵/۷۷۰
۴/۷۶۰
۶/۷۵۰
۴۶/۷
آمریکای مرکزی و جنوبی
۵/۲۳
۴۶
۲/۷۳
۴/۱۰۴
۷/۱۱۵
۷/۱۲۹
۶/۱۳۵
۰۲/۷
اروپا و اوراسیا
۴/۴۶۵
۵/۸۲۷
۳/۹۰۴
۴/۹۸۹
۴/۱۰۲۴
۹/۱۰۵۵
۱/۱۰۶۱
۰۱/۶۴
خاورمیانه
۳/۳۳
۶/۳۶
۹/۱۴۸
۷/۲۴۴
۹/۲۵۹
۴/۲۸۰
۵/۲۹۲
۱۳/۷۲
آفریقا
۶/۱۱
۵/۴۶
۳/۸۳
۶/۱۲۹
۷/۱۳۹
۳/۱۴۴
۱۶۳
۳۹/۱۴
آسیا و آقیانوسیه
۱/۳۵
۱۰۶
۱/۲۱۳
۲۹۷
۱/۳۱۳
۳۳۳
۱/۳۶۰
۸۴/۱۴
کل جهان
۶/۱۲۰۸
۳/۱۶۷۶
۴/۲۱۴۲
۶/۲۵۳۲
۳/۲۶۲۳
۸/۲۷۰۳
۲۷۶۳
۸۳/۱۷۹
با توجه به رشد جمعیت و همچنین تولید ناخالص داخلی کشورهای جهان و افزایش تقاضا برای حامل‌های انرژی، میزان برق مورد نیاز جهانی نیز رو به افزایش بوده است. تقاضای جهانی برای برق‌ به شدت از سال ۲۰۰۴ تا سال ۲۰۳۰ افزایش خواهد یافت. تولید جهانی برق در طول این دوره هرساله ۴/۲ درصد رشد خواهد کرد و از ۴۲۴/۱۶ میلیارد کیلووات ساعت در سال ۲۰۰۴ به ۳۶۴/۳۰ میلیارد کیلووات ساعت در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید. در حالی که در سال ۲۰۰۴ کشورهای جهان سوم و در حال توسعه ۲۶ درصد کمتر از کشورهای توسعه یافته برق مصرف کرده اند،‌ اما در سال ۲۰۳۰ نسبت به این کشورها سی درصد افزایش مصرف خواهند داشت.
جدول ۴- برآورد تولید برق در جهان در دورۀ ۲۰۳۰- ۲۰۰۴ (میلیارد کیلووات ساعت)[8]
۲۰۰۴
۲۰۱۰
۲۰۱۵
۲۰۲۰
۲۰۲۵
۲۰۳۰
۴۲۴/۱۶
۵۵۴/۱۹
۲۸۹/۲۲
۹۵۹/۲۴
۵۳۷/۲۷
۳۶۴/۳۰
مصرف جهانی برق از ۱۳۲۷۴ تراوات ‌ساعت در سال ۱۹۹۵ نیز به ۱۸۱۸۴ تراوات‌ ساعت در سال ۲۰۰۵ افزایش یافته است.
جدول ۵- تولید برق در جهان طی سال‌های ۲۰۰۵- ۱۹۹۵[9] (تراوات‌ ساعت)
منطقه/ سال
۱۹۹۵
۲۰۰۲
۲۰۰۳
۲۰۰۴
۲۰۰۵
آمریکای شمالی
۴۲۲۹
۴۸۴۵
۴۸۶۱
۴۹۶۷
۵۰۶۶
آمریکای مرکزی و جنوبی
۶۴۴
۸۱۶
۸۵۷
۹۰۹
۹۵۱
اروپا و اوراسیا
۴۳۴۱
۴۸۱۰
۴۹۳۰
۵۰۳۳
۵۱۰۲
خاورمیانه
۳۴۱
۵۲۰
۵۴۷
۵۷۹
۶۱۴
آفریقا
۳۷۳
۴۸۳
۵۰۹
۵۲۹
۵۴۶
آسیا و آقیانوسیه
۳۳۴۶
۴۷۰۳
۵۰۶۶
۵۵۱۵
۵۹۰۶
کل جهان
۱۳۲۷۴
۱۶۱۷۹
۱۶۷۷۰
۱۷۵۳۲
۱۸۱۸۴
برق هسته‌ای گزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر در برابر برق حاصله از سوخت‌های فسیلی خواهد بود. بر اساس آمار چشم‌انداز جهانی انرژی، می‌توان نتیجه گیری نمود که استراتژی میان مدت و بلندمدت انرژی جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه شاهد تحولات فزاینده‌ای است به گونه ای که برنامه‌ریزی و تدوین استراتژی‌ انرژی در سایه راهبرد‌های متعارف و متکی به منابع انرژی‌های سنتی، راه گشای اهداف توسعۀ پایدار در این کشورها نخواهد بود. بنابراین، رویکرد و گزینه‌ای به جز اتخاذ استراتژی بهره‌برداری از منابع انرژی‌های جایگزین باقی نخواهد ماند که در این زمینه برق هسته‌ای یکی از گزینه‌های دارای اولویت‌ محسوب می‌شود. بر اساس سیستم‌های برنامه‌ریزی انرژی که در چارچوب استانداردهای قابل قبول جهانی تدوین شده‌اند، جایگاه برق هسته‌ای در آرایش نیروگاهی کشورها در اولویت اول تا سوم قرار دارد. مطمئناً این اولویت‌بندی پس از اعمال عوامل تاثیرگذار زیست‌محیطی و احتساب هزینه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی برای نیروگاه‌های برق هسته‌ای، غیرقابل مقایسه با منابع انرژی فسیلی خواهد بود. البته،‌ بررسی‌ها نیز نشان می‌دهند که تولید الکتریسیته از نیروگاه‌های هسته‌ای سالانه به طور متوسط ۳/۱ درصد رشد خواهد داشت و از ۶۱۹/۲ میلیارد کیلووات ساعت در سال ۲۰۰۴ به ۶۱۹/۳ میلیارد کیلووات ساعت در سال ۲۰۳۰ افزایش خواهد یافت.[10]


[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.
2 این آمار از بخش جمعیت دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد اقتباس شده است:http://esa.un.org
3 برای کسب اطلاعات بیشتر مراجعه شود به سایت اینترنتی اداره مرجع جمعیت، به نشانی: www.prb.org
4 بخش جمعیت دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، همان.
5 هر تن نفت خام، معادل 315/7 بشکه نفت خام می باشد.
6- برای کسب اطلاعات بیشتر، مراجعه شود به: وزارت نیرو (معاونت امور برق و انرژی)، ترازنامۀ انرژی سال 1384، زمستان 1385،‌ ص 403 و همچنین BP Amoco Statistical Review of World Energy, 2006 Edition
گروه بندی کشورها نیز بر این اساس می باشد:
- آمریکای شمالی: آمریکا، کانادا، مکزیک
- آمریکای مرکزی و جنوبی: آرژانتین، برزیل، بولیوی، پرو، ترینیداد و توباگو، کلمبیا، ونزوئلا
- اروپا و اوراسیا: آلمان، انگلیس، ایتالیا، دانمارک، رومانی، لهستان، نروژ، هلند، کشورهای شوروی سابق (آذربایجان، ازبکستان، اوکراین، ترکمنستان، روسیه، قزاقستان)
- خاورمیانه: امارات، ایران، بحرین، سوریه، عراق، عربستان، عمان، قطر، کویت، یمن
- آفریقا: الجزایر، لیبی، مصر، نیجریه
- آسیا و آقیانوسیه: استرالیا، اندونزی، برونئی، بنگلادش، پاکستان، تایلند، چین، مالزی، میانمار، هند
7- وزارت نیرو و  BP Amoco Statistical Review of World Energy، همان.
[8] - منبع:Energy Information Administration (EIA), International Energy Annual 2006,web site: www.eia.doe.gov/iea
[9]- منبع: BP Amoco Statistical Review of World Energy, 2006 Edition
[10]- این آمار، از این منبع اخذ شده است: Energy Information Administration (EIA), International Energy Outlook 2006,p 63, web site: www.eia.doe

دیدگاه‌ها بسته هستند.