پرسش‌های متداول

    • وضعیت ایران در برابر آژانس و معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای چگونه است؟

        •  1337 برابر با 1958: عضویت در آژانس بین المللی انرژی اتمی و پذیرش اساسنامه آژانس.
        • 11/4/1347 برابر با 1/7/1968: امضای معاهده منع گسترش سلاح های    هسته ای (NPT).
        • 13/11/1348 برابر با 2/2/1970: تصویب و اجرای معاهده منع گسترش    سلاح های هسته ای (NPT).
        • 29/3/1352 برابر با 19/6/1973: امضای موافقت نامه جامع پادمان.
        • 25/2/1353 برابر با 15/5/1974: تصویب و اجرای موافقت نامه جامع پادمان.
        • 27/9/1382 برابر با 18/12/2003: امضای پروتکل الحاقی و اجرای داوطلبانه آن برای بیش از دو سال.

      آیا هیچ عضوی از آژانس است که عضو NPT نباشد؟

      بله. هند، پاکستان و رژیم صهیونیستی اسرائیل عضو این معاهده نیستند و کره شمالی نیز قبل از اولین آزمایش سلاح هسته ای خود از معاهده خارج شد. از اینرو، سیستم راستی آزمایی و پادمان آژانس بر این ها اعمال نمی شود.

      وضعیت کشورهای دارنده سلاح هسته ای درقبال NPT چگونه است؟

      سلاح های هسته ای 5 کشور عضو دائم شورای امنیت طبق معاهده به رسمیت شناخته شده و این سلاح ها و تاسیسات هسته ای آن ها از راستی آزمایی آژانس معاف است. این تبعیض مضاعفی است که هم دارنده سلاح رسمی هسته ای هستند و هم این که از نظارت مصون می باشند.

      سابقه فعالیت های هسته ای در ایران چیست؟

      بنیان برنامۀ هسته‌ای صلح‌آمیز ایران در سال 1335 (1956 میلادی) گذاشته شد. در این سال، به دنبال امضای موافقت‌نامۀ همکاری بین دولت ایالات متحده آمریکا و دولت ایران راجع به استفاده‌های غیرنظامی از انرژی اتمی، اولین رآکتور تحقیقاتی 5 مگاواتی آب سبک در دانشگاه تهران نصب و راه‌اندازی گردید. پس از تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران در سال 1353 (1974 میلادی)، تلاش‌های ایران برای توسعۀ فناوری هسته‌ای و ساخت نیروگاه‌ها گسترش یافت و کشورهای دیگری مانند کانادا، فرانسه، انگلیس و آلمان اقدام به عقد قرارداد‌های هسته‌ای با ایران نمودند. اما با پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم سابق، کشورهای غربی برخلاف مقررات و تعهدات بین‌المللی به توقف و لغو قراردادهای معتبر خود با ایران اقدام نمودند. انقلاب اسلامی سبب تغییرات بنیادین در حکومت و سیاست به ویژه سیاست خارجی ایران گردید. از اینرو دولت نوپای جمهوری اسلامی ایران ایران فرصت داشت تا به واسطۀ تحولات اساسی، در الحاق خود به معاهدات بین‌المللی به ویژه معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای تجدیدنظر کند. اما جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت تا بر اساس مواضع اصولی خود در مخالفت با سلاح‌های کشتارجمعی، به عضویت در این معاهده ادامه داده و به معاهده، موافقت نامۀ پادمان و اساسنامۀ آژانس پایبند باقی بماند. جمهوری اسلامی ایران با توجه به تأثیر شگرف علوم و فنون هسته‌ای در مولفه های علمی، اقتصادی و اجتماعی و به طور کلی توسعۀ پایدار، راه خود را در مسیر پرپیچ و خم استفادۀ صلح‌آمیز از این فن آوری باز نمود. آمریکا و هم پیمانان آن که هیچگاه به تعهدات بین‌المللی خود در حوزۀ خلع سلاح و کنترل تسلیحات پایبند نبودند، با طرح اتهامات واهی و به‌کارگیری ابزارهای رسانه‌ای و تبلیغی تلاش نمودند تا برنامۀ هسته‌ای صلح‌آمیز ایران را زیر سؤال ببرند. این کشورها برای توقف برنامۀ هسته‌ای صلح آمیز ایران به اقدامات سیاسی و غیرقانونی از جمله استفادۀ ابزاری از نهادهای بین‌المللی متوسل شدند. کشورهای غربی و در راس آن‌ها آمریکا با وضع تحریم‌ها و محدودیت‌هایی سعی کردند ملت ایران را از فناوری هسته‌ای محروم کنند، غافل از این که این تحریم‌ها جمهوری اسلامی ایران را به سمت استقلال و خودکفایی در این عرصه سوق داده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم شاه، جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت همچنان به عضویت و پایبندی خود به NPT، موافقت نامۀ پادمان و اساسنامۀ آژانس ادامه دهد. با وجود این حسن نیت، سرنوشت خوبی در انتظار قراردادهای هسته‌ای ایران نبود. با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، کشورهای غربی اجرای موافقت‌نامه‌ها و قراردادهای خود از جمله ساخت نیروگاه بوشهر را به حالت تعلیق درآوردند. شرکت زیمنس، حاضر به تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر نشد و سایر کشورهای غربی و آمریکا نیز از انتقال هرگونه تجهیزات و فناوری هسته‌ای به جمهوری اسلامی ایران خودداری کردند. کشورهای طرف قرارداد فناوری صلح آمیز هسته ای ایران در قبل از انقلاب اسلامی مثل آلمان، فرانسه، انگلیس و ... نسبت به اجرای قراردادهای منعقده که قانونی و تحت نظارت آژانس بوده و حتی مبالغ آن را نیز دریافت کرده بودند، استنکاف نمودند. این کشورها حتی از فشار به کشورهای دیگر مثل چین و روسیه که پس از انقلاب اسلامی همکاری های مؤثری را در حوزۀ هسته ای با ایران آغاز نموده بودند، فروگذار نکردند. این موضوع، حاکی از اعمال یک سیاست و استاندارد دوگانه و تبعیض آمیز در عرصۀ جهانی است و مؤید این است که کشورهای مزبور تا زمانی که کشوری در راستای منافع و اهداف آنان حرکت نماید با هیچ مانعی مواجه نخواهد شد. اما با در پیش گرفتن سیاست استقلال سیاسی و اقتصادی و همچنین عدم وابستگی، همین کشورها با بهانه های مختلف از هر نوع همکاری طفره رفته و تعهدات خود را نیز زیرپا می گذارند. این کشورها حتی فراتر از این رفته و در اجرای سیاست استقلال و خودکفایی ملی نیز ایجاد مانع می کنند. در این دوران، کشورهای غربی در چهار حوزه برخلاف تعهدات خود تحت NPT عمل کردند:
        • - عدم اجرای تعهدات خود در قبال ایران و لغو موافقت‌نامه های معتبر و قانونی همکاری هسته ای؛
        • - اعمال فشار به کشورهایی که قصد همکاری با جمهوری اسلامی ایران داشتند؛
        • - عدم همکاری و مشارکت در برنامۀ هسته ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران برخلاف تعهدات خود تحت NPT؛
        • - ایجاد موانع بر سر راه برنامه های خودکفایی هسته ای جمهوری اسلامی ایران.
      این وضعیت، عامل اساسی تصمیم گیری جمهوری اسلامی ایران برای اجرای استراتژی خودکفایی در علوم، فناوری و صنعت هسته ای بود. به ناچار، جمهوری اسلامی ایران ادامه تلاش برای دسترسی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای را به تنهایی دنبال نمود و راه دیگری جز تلاش برای نیل به خودکفایی و استقلال در فن آوری پیچیده هسته‌ای برای خود ندید. بنابراین، تلاش ایران جهت دستیابی به فناوری هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز ناشی از سیاست مستمری بوده است که دقیقاً براساس محاسبات منافع ملی و اقتصادی کشور و با در نظر داشتن نیازهای آتی توسعه ایران به منابع پایدار انرژی از پنجاه ‌سال پیش انتخاب شده و دنبال شده ‌است.

      ماهیت برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران چیست؟

      برنامه هسته ای ج.ا.ایران،‌ کاملا صلح آمیز است و تحت نظارت های آژانس انجام شده و می شود. این برنامه، تهدیدی علیه هیچ یک از کشورها نیست، چرا که اساسا ماهیت آن صلح آمیز است. همانگونه که رهبری و دیگر مقامات بلند پایه جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده اند سلاحهای کشتار جمعی از جمله هسته ای، هیچ جایگاهی در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران ندارند. جمهوری اسلامی ایران، خود یکی از قربانیان این سلاح ها بوده است و علاوه بر این، اولین کشوری می باشد که طرح خاورمیانه عاری از سلاح های هسته ای را مطرح کرده است و همواره از این ایده حمایت کرده و می کند.

      اهداف اصلی برنامه هسته ای ایران کدامند؟

      جمهوری اسلامی ایران، خواهان حقی فراتر از حقوق تصریح شده خود در معاهده عدم اشاعه نمی باشد و صرفا در پی بهره مندی و اعمال حقوق مشروع خود بر اساس معاهده در مقابل پایبندی به تعهداتش می باشد. هدف اصلی جمهوری اسلامی ایران در توسعه هسته ای، تولید برق هسته ای می باشد. جمهوری اسلامی ایران باید تا سال 2025 بر اساس رشد مؤلفه های اقتصادی کشور و مصوبه مجلس شورای اسلامی، 000/20 مگاوات برق هسته ای را به عنوان برنامه اصلی توسعه نیروگاه های هسته ای کشور به اجراء گذارد. حجم سوخت هسته ای مورد نیاز این نیرو گاه ها نیز ایران را ملزم به برنامه ریزی بلندمدت برای تأمین آن از منابع داخلی و بیرونی می کند. برخوردهای تبعیض آمیز با ایران و اعمال استانداردهای دوگانه و همچنین دلایل زیر، آن را مصمم و ملزم به پیگیری سیاست چرخه سوخت بومی کرده است.
      • - آمریکا در قبل از انقلاب اسلامی، قراردادی برای تحویل سوخت رآکتور اتمی تهران داشت که پس از انقلاب، مانع از حمل سوخت آماده به ایران شد.
      • - ایران، 60 تن UF6 در اروپا دارد که هنوز به کشور تحویل نشده است. سوخت اولیه نیروگاه بوشهر نیز که توسط ایران از زیمنس خریداری شده بود، 25 سال توقیف شد و حاضر به تحویل آن به ایران نشدند و سرانجام نیز مجوز صادرات آن به ایران لغو شد.
      • - ج.ا.ایران، 10% سهام کارخانه غنی سازی اورودیف را دارد. اما، حتی یک گرم اورانیوم نیز به ایران داده نشده است که حداقل برای تولید رادیو ایزوتوپ ها با کاربرد پزشکی، مورد نیاز فوری کشور بود.
      • - در دهه 1980،‌کمیته ای تحت عنوان تضمین تامین نیازهای هسته ای توسط آژانس برای رفع نگرانی کشورهایی که نیروگاه دارند ولی به تولید سوخت     نمی پردازند، ایجاد شد. 7 سال مذاکره این کمیته، نتیجه ای به بار نیاورد. لذا، هیچ سند بین المللی الزام آور حقوقی برای تضمین تأمین سوخت هسته ای نیز وجود ندارد.

      چرا با توجه با منابع غنی نفت و گاز در ایران، دنبال استفاده از انرژی هسته ای است؟

      طی سه دهۀ گذشته با توجه به روند رو به رشد توسعۀ اجتماعی و اقتصادی در ایران، استراتژی بهره‌برداری از منابع فسیلی از دو عامل محدودکننده متأثر شده است: از یک طرف، ارتقای سطح زندگی و برنامه‌های بهبود شاخص‌های اقتصادی نیازمند تأمین روند تقاضای صعودی انرژی در تمامی بخش‌های خانگی و صنعتی داخلی می‌باشد و از طرف دیگر، اقتصاد ملی وابسته به درآمدهای نفتی است که رهائی از این دو عامل متضاد موجب ایجاد یک استراتژی درازمدت و تجدیدنظر در روند استفادۀ بی‌رویه از منابع فسیلی شده است. با توجه به دلائل و ملاحظات ذیل، جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند صرفاً به خاطر داشتن منابع عظیم نفت و گاز، صرفاً متکی به تامین انرژی خود از میان سوخت‌های فسیلی باشد:
        • سابقۀ فعالیت های هسته ای ایران به دوران قبل از انقلاب اسلامی برمی گردد. همان گونه که در فصل دوم به تفصیل بررسی شد، در این دوران موافقت‌نامه های متعددی در زمینۀ همکاری های هسته ای در حوزه های مختلف بین ایران و کشورهای غربی منعقد گردید.
        • این منابع محدود بوده و متعلق به نسل‌های آتی کشور نیز می‌باشد، لذا استفادۀ بی‌رویه از آن‌ها مجاز نیست.
        • استفاده از این منابع در صنایع تبدیلی نظیر پتروشیمی، به مراتب ارزش بیشتری به دنبال دارد.
        • نیازهای فعلی ایران به الکتریسیته بسیار بیشتر از حد پیش بینی شده می باشد. ایران با رشد سالانه 6 تا 8 درصد تقاضا برای الکتریسیته و افزایش جمعیتی که تا سال 2025 به 100 میلیون نفر می رسد، نمی تواند صرفاً بر منابع نفت و گاز خود برای تولید الکتریسیته اتکاء نماید.
        • مصرف منابع فسیلی در داخل به عنوان سوخت، به شدت ارز حاصل از صادرات نفت خام و گاز طبیعی را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. در صورت ادامۀ روند مصرف انرژی به صورت فعلی، تا چند دهۀ دیگر ایران به عنوان یکی از واردکنندگان نفت خام و برخی فرآورده‌های مرتبط با آن درخواهد آمد.
        • دولت، یارانه‌های پنهان زیادی بابت مصرف سوخت در داخل کشور می‌پردازد که هزینه‌های تولید و توزیع این فرآورده‌های سوختی نیز تأمین نمی‌گردد.
        • بالا بودن شدت انرژی در ایران، روند افزایش جمعیت و بالا رفتن تقاضا برای انرژی الکتریکی در بخش های مختلف،‌ ضرورت منطقی کردن قیمت های انرژی و کاهش یارانه های پنهان و تعدیل هزینه های فرصت سوخت های فسیلی را بیشتر آشکار خواهد کرد و در نتیجه، از نظر اقتصادی استفاده از منابع غیر فسیلی به ویژه انرژی هسته‌ای برای تأمین نیرو توجیه بیشتری پیدا خواهد کرد.
        • مخالفان برنامۀ هسته ای ایران استدلال می کنند که از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست که ایران الکتریسیته خود را از طریق انرژی هسته ای تأمین نماید و لذا باید از منابع فسیلی استفاده کند. بر طبق تحقیقات انجام شده باید گفت که هزینۀ تولید برق هسته ای و برق از طریق سوخت های فسیلی قابل مقایسه هستند، صرف نظر از این که سوخت های فسیلی آلودگی های محیط زیستی نیز ایجاد می کنند.
        • سؤال اصلی اینست که چرا ایران باید منابع نفت و گاز خود را به صورت بی رویه مصرف نماید، در حالی که می تواند مانند آمریکا و روسیه که از بزرگ ترین تولیدکنندگان سوخت های فسیلی هستند از منابع تجدیدپذیر استفاده نماید.
        • - کشورها تا حدود زیادی ملزم به اجراء و اعمال قوانین زیست محیطی در جهت بقای کرۀ زمین و محیط زیست آن می‌باشند.
      باید توجه داشت که نفت به عنوان منبع انرژی و سرچشمۀ هزاران کالای دیگر، دارای منابع محدودی در سطح جهان است. از اینرو، محور برنامه‌ریزی اقتصادی کشورهای توسعه یافته، استفادۀ بهینه از نفت خام از جمله ذخیره‌سازی برای شرایط ضروری به عنوان منبع اصلی مشتقات غیرسوختی و غیرقابل جایگزین از آن و روآوردن به سایر منابع انرژی به‌ویژه انرژی هسته‌ای است. در جهان آینده، قدرت اقتصادی متعلق به بازیگرانی خواهد بود که منابع و سرچشه‌های انرژی را در اختایر داشته باشند. با برآوردهای به‌‌عمل آمده و در صورت ادامۀ روند کنونی مصرف انرژی،‌ تا 15 سال دیگر ایران از جرگۀ کشورهای صادر کنندۀ نفت خام خارج شده و تمام تولید نفت خام کشور صرف مصرف داخلی خواهد شد. از اینرو، برنامه ریزی در جهت متنوع نمودن سیستم عرضۀ انرژی در بلندمدت‌ به عنوان یکی از سیاست‌های راهبردی بخش انرژی جمهوری اسلامی ایران قلمداد گردیده و با توجه به کارآیی بهینۀ فناوری هسته‌ای، گسترش بهره‌برداری از این فناوری یکی از الزامات محسوب می گردد. در چنین شرایطی، دسترسی به انرژی هسته‌ای "نیاز امروز و ضرورت اجتناب‌ناپذیر فردا"، است. مجموعه دلائل مذکور، اتکای سیستم عرضۀ انرژی در ایران به سوخت‌های فسیلی را غیرمنطقی ساخته و استفاده از فناوری های جدید از جمله فناوری هسته‌ای را در مقام مقایسه با سوخت‌های فسیلی، رقابتی می‌سازد. ذکر این نکته نیز ضروری است که یکی از اصلی ترین مباحثی که در اقتصاد انرژی مطرح می شود‌ موضوع ترکیب انرژی است که بر اساس آن هیچ کشوری سعی نمی کند از لحاظ استراتژیک انرژی مورد نیاز خود را فقط از یک منبع تأمین کند،‌ حتی اگر در آن کشور به فراوانی یافت شود.

      سیاست ایران پس از طرح موضوع هسته ای در شورای حکام، بر چه مبنایی قرار گرفت؟

      جمهوری اسلامی ایران، تاکنون برای برطرف ساختن ابهامات و ادعاها، حسن نیت و شکیبایی فراوانی نشان داده است و با اتخاذ اقدامات اعتماد ساز، حتی فراتر از تعهدات قانونی و حقوقی خود، با بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی و دیگر طرف ها همکاری نموده است و همواره بر آمادگی خود برای حل و فصل نگرانی ها و مسائل مورد علاقه از طریق مذاکره و همکاری تاکید کرده است. انجام بیش از 3800 نفر روز بازرسی از تأسیسات و فعالیت های هسته ای، تعلیق داوطلبانه تمامی فعالیت های    غنی سازی و تبدیل اورانیوم به مدت دو سال و نیم، امضای پروتکل الحاقی، اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی برای بیش از دو سال، اعطای دسترسی کامل و نامحدود به تمامی مواد و تأسیسات هسته ای، اعطای بیش از بیست مورد دسترسی تکمیلی بر طبق پروتکل الحاقی، اعطای بیش از 26 مورد دسترسی به سایت های نظامی، ارائه بیش از هزار صفحه اظهارنامه اولیه طبق پروتکل الحاقی و روزآمدکردن آن ها و ارائه ابتکار هسته ای توسط رئیس جمهوری اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل مبنی بر مشارکت دولت ها و شرکت های خارجی در غنی سازی در ایران، بخشی از فعالیت ها و همکاری های ج.ا.ایران در این زمینه می باشد. از طرف دیگر، جمهوری اسلامی ایران کماکان به تعهدات خود تحت موافقت نامه جامع پادمان پایبند بوده و می‌باشد و بازرسی‌های آژانس بدون هیچ گونه مانعی، مطابق با این موافقتنامه، تداوم یافته است. تمامی فعالیتهای هسته‌ای در جمهوری اسلامی ایران از جمله غنی‌سازی، مطابق اساسنامه آژانس، NPT و موافقت نامه جامع پادمان صورت می‌پذیرد و تحت نظارت کامل و مداوم آژانس از طریق حضور بازرسان (بازرسی های سرزده و اعلامی) و دوربین‌ها قرار دارند.

      سیاست همکاری و تعامل ایران با آژانس چه نتایجی دربرداشت؟

      اتخاذ سیاست همکاری و تعامل با آژانس از سوی جمهوری اسلامی ایران به این وضعیت منجر شد که مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها اعلام نمود هیچ نشانه ای دال بر انحراف مواد و فعالیت های هسته‌ای اظهار شده از مقاصد صلح‌آمیز در ایران وجود ندارد و آژانس قادر است عدم انحراف این مواد و فعالیت‌ها را راستی آزمایی نماید. در تمامی گزارشات اجرای پادمان در ایران اذعان شده است که آژانس قادر بوده است به راستی آزمایی عدم انحراف مواد اظهار شدۀ هسته‌ای در ایران ادامه دهد و ایران دسترسی آژانس را به مواد اظهار شدۀ هسته‌ای فراهم ساخته و گزارش های لازم حسابرسی مواد هسته‌ای مرتبط با مواد و فعالیت‌های هسته‌ای اظهار شده را به آژانس ارائه داده است. آژانس همچنین در گزارشات خود اذعان کرده است که تمامی مواد هسته‌ای در کارخانه غنی‌سازی سوخت (نظنز)، تمامی زنجیره های نصب شده و تمامی UF6 تولید شده در کارخانه یو.سی.اف اصفهان تحت نظارت و کنترل کامل آژانس قرار دارند. از طرف دیگر، آژانس در گزارشات سپتامبر و نوامبر 2007 و گزارش فوریۀ 2008 خود نیز اذعان نمود تمامی شش موضوع باقی از گذشته در برنامۀ هسته ای ایران حل و فصل شده و پروندۀ آن ها بسته شده است. علاوه بر آن، در گزارش اجرای پادمان آژانس (SIR) در کشورها، جمهوری اسلامی ایران هر ساله از جمله کشورهایی می باشد که "دبیرخانه آژانس توانسته است نتیجه گیری نماید که مواد هسته‌ای اظهار شده در فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای باقی مانده اند". مدیرکل آژانس درخصوص ادعاها مبنی بر پیگیری برنامه نظامی هسته ای توسط ایران نیز در مصاحبه های عمومی خود بارها تأکید کرده است که دلائل و استناداتی مبنی بر نظامی بودن برنامه هسته‌ای ایران یافت نشده است و به همین علت، بارها مورد حملات رسانه‌های رژیم اسرائیل و جنگ‌طلبان آمریکا قرار گرفته است. وی در گزارش ژوئن 2008 خود نیز تصریح کرده است که آژانس هیچ اطلاعاتی راجع به طراحی عملی یا ساخت اجزای مواد هسته‌ای یک سلاح یا دیگر اجزای کلیدی از جمله چاشنی از سوی ایران یا مطالعات فیزیک هسته‌ای مربوطه را در اختیار ندارد. در همین گزارش همچنین آمده است که آژانس، استفادۀ عملی از مواد هسته‌ای در ارتباط با مطالعات ادعایی را مشاهده نکرده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنین یک روز پس از انتشار گزارش اطلاعاتی آمریکا با صدور یک بیانیۀ خبری از سوی مدیرکل خود گفت: "با دریافت برآورد اطلاعاتی درمورد برنامۀ هسته‌ای ایران، آقای البرادعی به ویژه توجه می کند که این برآورد با اظهارات آژانس درطول چند سال گذشته مبنی بر این که آژانس هیچ مدرک قطعی درخصوص وجود یک برنامۀ سلاح هسته‌ای یا تأسیسات هسته‌ای اظهار نشده در ایران ندارد، مطابقت دارد."

      آیا آژانس تاکنون انحراف یا عدم پایبندی ایران به تعهدات خود را احراز کرده است؟

      خیر. تمامی گزارشات آژانس ب راین واقعیت تصریح کرده اند که هیچ انحرافی در فعالیت های هسته ای ایران وجود نداشته و مواد و فعالیت های هسته ای اظهار شده در مقاصد صلح آمیز باقی مانده اند.

      آیا برنامه هسته ای ایران منشا نگرانی بین المللی می باشد؟

      مباحثی که در خصوص نگرانی های جامعه بین المللی نسبت به فعالیتهای هسته ای جمهوری اسلامی ایران مطرح می شود، نگرانی تعداد معدودی از کشورها از پیشرفت های ایران می باشد. بیانیه های جنبش عدم تعهد در نشستهای متعدد شورای حکام و همچنین بیانیه های تروئیکای عدم تعهد و بیانیه وزرای امور خارجه و سران عدم تعهد و بیانیه وزرای امور خارجه سازمان کنفرانس اسلامی درحمایت از فعالیتهای صلح آمیز هسته ای ایران، گواه بر مخالفت این بخش عظیم از جامعه بین المللی(بیش از 120 کشور) با این روند تبعیض آمیز و نگرانی از ایجاد یک رویه نامشروع در محروم ساختن کشورهای در حال توسعه از دستیابی به فن آوریهای برتر و انحصار آن در دست معدودی از کشورها می باشد.

      در قطعنامه های شورای حکام و شورای امنیت از ایران خواسته شده تا فعالیت های بازفراوری خود را تعلیق نماید. آیا ایران فعالیت بازفراوری دارد؟

      موضوع مربوط به بازفرآوری سوخت مصرف شده تا امروز یکی از مهم‌ترین اهرم های فشار غرب علیه ایران بوده است. جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده است که فعالیت های بازفرآوی ندارد. مدیر کل آژانس نیز مکرراً در گزارشات خود، اظهارات جمهوری اسلامی ایران مبنی بر این که هیچ فعالیت بازفرآوری در ایران وجود ندارد را مورد تأیید قرار داده است. این در حالی است که همواره طی قطعنامه های سیاسی و غیرقانونی شورای حکام و شورای امنیت، تحت فشار و ادعاهای واهی آمریکا از ایران خواسته شده است تا فعالیتی را که وجود ندارد تعلیق نماید.

      چرا ایران به درخواست های برای تعلیق فعالیت های غنی سازی اورانیوم پاسخ مثبت نمی دهد؟

      تعلیق که راهی آزموده شده است امری موقتی، داوطلبانه و غیر الزام آور حقوقی بوده است و برای بیش از دوسال اجراء شد و نمی توانست به طور نامحدود ادامه پیدا کند. جمهوری اسلامی ایران بعد از سه سال همکاری کامل با آژانس و انجام اقدامات داوطلبانه حتی فراتر از تعهدات حقوقی خود به منظور اعتمادسازی در زمینۀ فعالیت‌های هسته‌ای، دستاوردی کسب نکرد. ارائۀ برخی پیشنهادهای اقتصادی، تجاری و ... توسط برخی کشورها در مقابل محروم شدن ایران از حقوق قانونی و مشروع خود در غنی‌سازی و چرخۀ سوخت غیر قابل پذیرش بود و از این رو، ضرورتی برای ادامه تعلیق وجود نداشت. با توجه به این که ابهامات و موضوعات گذشته نیز حل و فصل شده اند و فعالیت‌های حال و آینده نیز تحت راستی آزمایی آژانس قرار دارند، طرح چنین درخواست‌ هایی غیرمنطقی می باشد. باید به این نکته مهم نیز توجه کرد که فعالیت های چرخۀ سوخت هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم‌ نه در معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و نه در اساسنامۀ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی‌ ممنوع نشده اند. تنها محدودیتی که در این راه وجود دارد،‌ عدم انحراف کشورهای عضو معاهده به سمت مقاصد غیر صلح‌آمیز می باشد. جمهوری اسلامی ایران هیچ حقی فراتر از حقوق مصرح خود در معاهده را طلب نکرده است و تمامی اقدامات آن برای اعمال این حقوق در چارچوب تعهداتش تحت معاهده بوده است. ایران‌ حتی در برهه ای برای اعتماد سازی در مورد برنامۀ هسته‌ای خود،‌ برای بیش از دو سال و نیم تمامی فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی را به حالت تعلیق درآورد و پروتکل الحاقی را نیز به طور داوطلبانه اجراء نمود. با وجود این، ‌زیاده خواهی های طرف مقابل پایان ناپذیر بود و آنان خواهان توقف کامل برنامۀ چرخه کامل سوخت هسته‌ای و غنی‌سازی در ایران بودند. این در حالی است که برخی کشورهایی که حتی عضو معاهده نمی باشند و دارای سلاح هسته‌ای نیز می باشند،‌ به این خاطر پاداش گرفته و با آنان موافقت‌نامۀ همکاری هسته‌ای منعقد می شود. رژیم صهیونیستی که به خاطر ماهیت و خوی تجاوزگری و اشغال گری خود تهدیدی علیه منطقه و جهان می باشد، رسماً اذعان به دارا بودن سلاح هسته‌ای می کند،‌ اما کوچک ترین برخوردی با آن نمی شود. این‌ همان رویه تبعیض آمیز موجود و اعمال استانداردهای دوگانه می باشد.

      آیا واژه تعلیق در ادبیات آژانس وجود دارد؟

      خیر. باید گفت که تعلیق فعالیت های مرتبط با غنی سازی اولین بار توسط ایران و براساس داوطلبانه، موقت و به عنوان یک اقدام اعتمادساز صورت پذیرفت.

      چرا ایران پروتکل الحاقی را اجراء نمی کند؟

      جمهوری اسلامی ایران برای بیش از دوسال و نیم به طور داوطلبانه پروتکل الحاقی را اجراء نمود. اما‌ برخی کشورها در پاسخ به این اقدام ایران و سایر اقدامات داوطلبانۀ آن، موضوع هسته‌ای را به شورای امنیت گزارش کردند. طبیعتاً،‌ اجرای این اقدامات داوطلبانه نمی توانست ادامه یابد و جمهوری اسلامی ایران براساس مصوبۀ مجلس شورای اسلامی،‌ اقدامات داوطلبانه خود را قطع نمود. کشورهایی که موضوع هسته‌ای ایران را به شورای امنیت بردند باید در این خصوص مورد انتقاد قرار گیرند، نه ایران. از طرف دیگر، تصویب و اجرای پروتکل الحاقی برای تمامی کشورها امری داوطلبانه است و نه الزامی. آن چه که کشورهای غیرهسته‌ای عضو معاهدۀ عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای از نظارت های آژانس موظف به پذیرش آن هستند،‌ موافقت‌نامۀ جامع پادمان می باشد. جمهوری اسلامی ایران نیز همواره به تعهدات خود تحت موافقت‌نامۀ پادمان پایبند بوده و تمامی فعالیت‌های آن تحت نظارت پادمان آژانس انجام شده و می شود. لازم به توضیح است که برابر آمار اعلامی ازسوی آژانس، تا پایان سال 2007 فقط 82 کشور پروتکل الحاقی را تصویب و یا اجراء کرده‌اند و حدود 102 کشور دیگر عضو NPT مبادرت به این کار نکرده‌اند. علاوه بر این، 30 کشور نیز هنوز دارای موافقت‌نامۀ جامع پادمان نمی باشند و آژانس هیچ امکانی را برای راستی آزمایی تعهدات این کشورها در اختیار ندارد.

      چرا برخی از پروژه های همکاری فنی آژانس با ایران قطع شدند؟

      به دنبال قطعنامۀ غیر قانونی 1737 شورای امنیت، برخی پروژه های همکاری فنی ایران با آژانس قطع شد. با عمل به این تصمیم غیرقانونی شورای امنیت توسط شورای حکام، بخش مهمی از وظائف آژانس بر طبق اساسنامه که همان ترویج و تسهیل فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای می باشد، در معرض خطر قرار گرفته است و اقتدار آژانس به عنوان تنها سازمان بین‌المللی ذی صلاح برای این موضوع فنی تضعیف شده است. تمامی پروژه های همکاری فنی ایران با آژانس، توسط دبیرخانه آژانس و پس از بررسی ها و مطالعات عمیق پیشنهاد شده اند و توسط شورای حکام نیز به تأیید رسیده اند. تجدیدنظر در چنین پروژه های صلح‌آمیزی تحت هر بهانه ای فقط اعتبار و تمامیت آژانس را به مخاطره می اندازد. تصمیم شورای امنیت در این زمینه نیز در تعارض کامل با روح و مفاد اساسنامۀ آژانس قرار دارد. متأسفانه، آژانس عمدتا بر روی یک محور اساسنامۀ خود یعنی پادمان متمرکز شده است. این وضعیت منجر به این شده است که آژانس به عنوان یک "سگ نگهبان هسته‌ای" مشهور شود و دیگر فعالیت‌های عمده آن در تقویت کاربردهای صلح‌آمیز هسته‌ای که به طور فزاینده ای مورد علاقۀ کشورهای عضو می باشد، تحت الشعاع قرار گیرد. آژانس در اجرای فعالیت های خود نباید همکاری فنی خود را مشروط به هیچ گونه وضعیت سیاسی، اقتصادی، نظامی، یا دیگر شرایط که منطبق بر اساسنامۀ آن نیستند نماید.

      بر چه اساسی موضوع هسته ای ایران به شورای امنیت ارسال شد؟

      موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران، بر خلاف مفاد اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی به شورای امنیت ارسال شده است. بر طبق بند ج ماده 12 اساسنامه آژانس، احراز عدم پایبندی (انحراف مواد و فعالیت های به سمت سلاح هسته ای) بر عهده بازرسان آژانس می باشد که باید آن را از طریق مدیر کل آژانس، به شورای حکام گزارش نمایند. این، در حالی است که تاکنون بازرسان آژانس نه تنها عدم پایبندی ایران به تعهدات خود را احراز نکرده اند، بلکه به عدم انحراف فعالیت های هسته ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران نیز اذعان کرده اند. متاسفانه، باید گفت ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، صرفا به دلیل از سرگیری فعالیت تعلیق شده ای (تحقیق و توسعه در زمینه غنی سازی) صورت گرفت که توسط شورای حکام بر موقتی، داوطلبانه و غیر الزام آور بودن آن تصریح شده بود. علی رغم همکاری ها و عدم انحراف فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی ایران، بعضی کشورها با انگیزه های سیاسی، روند رسیدگی به موضوع را بر خلاف اساسنامه آژانس از مسیر قانونی خارج ساخته و تلاش می کنند از طریق شورای امنیت با تحمیل اراده سیاسی خود بر آژانس، جمهوری اسلامی ایران را از حقوق قانونی و مشروع خود در بهره برداری از انرژی صلح آمیز هسته ای محروم سازند. باید اذعان کرد که هیچ توجیه حقوقی، منطقی و حتی سیاسی برای مداخله و اقدام شورای امنیت در این مسئله وجود ندارد. اقدامات شورای امنیت در این زمینه، مبانی و اصول معاهده عدم اشاعه و منشور سازمان ملل متحد را مخدوش و متزلزل می کند. مایه تاسف است که آمریکا و برخی کشورهای دارنده سلاح هسته ای که به تعهدات خود تحت معاهده عدم اشاعه پایبند نبوده و نمی باشند، خود را ضامن حفظ معاهده می‌خوانند و برای انحراف افکار عمومی جهانی از زرادخانه های هسته ای خود، انگشت اتهام را بر اساس اطلاعات واهی و گمراه کننده به سوی کشوری نشانه می روند که سلاح های کشتار جمعی هیچ جایگاهی در استراتژی های امنیتی و دفاعی آن نداشته و ندارد. این، در حالی است که رژیم صهیونیستی با خارج ماندن از معاهدات بین المللی مربوطه، بدون هیچ گونه دغدغه خاطر، فشار جهانی و اعمال نظارت های بین المللی نسبت به فعالیت ها و تاسیسات هسته ای خود، در حال گسترش کمی و کیفی سلاح های هسته ای خود می باشد. همان دولت هایی که تلاش می کنند تا شورای امنیت را وادار به تحمیل اقدامات تنبیهی بی پایه علیه برنامه صلح آمیز هسته ای ایران نمایند، خود همواره مانع از اتخاذ هرگونه اقدام شورای امنیت، ولو اقدامی اندک، علیه رژیم اسرائیل برای وادار کردن این رژیم به تبعیت از قواعد حاکم بر رژیم عدم اشاعه گردیده اند.

      آیا تحریم ها تاثیری بر فعالیت های هسته ای ایران داشته اند؟

      وضع تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران نتایج معکوسی می گذارد و به هیچ وجه اثر بازدارندگی ندارد، بلکه با توجه به تجربیات 29 ساله جمهوری اسلامی ایران، آثار تقویت کننده و خوداتکایی دارد. وضع هر گونه تحریمی، ایران را در استقلال، خودکفایی و پیشبرد برنامه های مربوط به پیشرفت خود مصمم می کند. تهدید به تحریم و اعمال آن، خود دلیل محکمی است مبنی بر لزوم استقلال، خود کفایی و عدم وابستگی ایران به خارج از کشور.

      آیا هیچ ابهام و موضوع باقی مانده ای در برنامه هسته ای ایران وجود دارد؟

      جمهوری اسلامی ایران یک بار دیگر براساس ابتکار و حسن نیت خود، کار با آژانس بین المللی انرژی اتمی به منظور تعیین چارچوب حل و فصل مسائل باقی مانده در ظرف 60 روز را در دستورکار خود قرار داد. در اولین مرحله از مذاکرات فیمابین هیات های بلندپایه جمهوری اسلامی ایران و آژانس که در تهران از 11 تا 12 ژوئیه 2007 برگزار شد، طرفین به پیشرفت های قابل توجهی در تعیین چارچوب حل و فصل چهار موضوع مربوط به وضعیت حال (بازدید از رآکتور تحقیقاتی 40 مگاواتی آب سنگین در اراک، نهایی کردن سند رهیافت پادمان و ضمیمه تاسیسات کارخانه غنی سازی سوخت نطنز، انتصاب بازرسان جدید، صدور ویزای مکررالورود سالانه بازرسان و کارمندان آژانس) و شش موضوع مربوط به گذشته (پلوتونیوم، P1 و P2، منشا آلودگی، سند اورانیوم فلزی، معدن گچین، پلونیوم) دست یافتند. درخصوص تعیین چارچوب حل و فصل سایر مسائل باقی مانده از گذشته نیز دور دوم مذاکرات در 24 ژوئیه در وین برگزار شد و طرفین توافق کردند که به مذاکرات خود در 20 اوت در تهران ادامه دهند. طرفین در دور سوم مذاکرات در تهران در 21 اوت 2007 نیز درخصوص مدالیتی حل و فصل تمامی موضوعات باقی مانده (6 موضوع) به توافق رسیدند. لازم به توضیح است که موضوع پلوتونیوم نیز همزمان با انجام مذاکرات تدوین مدالیتی، حل و فصل گردید و پرونده آن از سوی آژانس بسته شد. متاقبا و در عرض شش ماه تمامی موضوعات باقی مانده حل و فصل شده و پرونده آن ها بسته شد.

      آیا ایران هیچ فعالیت های اظهار نشده هسته ای نیز دارد؟

      همان گونه که جمهوی اسلامی ایران مکررا اعلام کرده است، هیچ گونه فعالیت و مواد اظهار نشده هسته ای در ایران وجود نداشته و ندارد. مدیرکل آژانس، در سال 2000‍ اولین بازدید خود را از جمهوری اسلامی ایران انجام داد. در این بازدید، قصد ایران برای انجام برخی فعالیت ها در حوزه فن آوری چرخه سوخت هسته ای و ساخت تاسیسات آنها نظیر تبدیل اورانیوم (UCF) به اطلاع ایشان رسید. با وجود این که ایران در آن زمان به ترتیبات فرعی جدید نپیوسته بود، لیکن پرسشنامه اطلاعات طراحی این تاسیسات در اصفهان و سایر فعالیت های چرخه سوخت را در سال 2000 به آژانس ارسال نمود. در واقع، آژانس 4 سال زودتر از زمانی که ایران تحت موافقت نامه جامع پادمان خود به انجام این اقدام موظف بود، از این اقدام مطلع شد. مدیر کل آژانس همچنین در 21 فوریه 2003 از تاسیسات نطنز بازدید کرد. برای مدیر کل نیز تردیدی نبود که ایران مجبور نبود بر طبق موافقت نامه پادمان، پرسش نامه اطلاعات طراحی را قبل از این بازدید به آژانس ارائه نماید. بر طبق موافقت نامه پادمان، ایران باید 180 روز قبل از معرفی مواد به این تاسیسات، به این اقدام مبادرت می نمود و در واقع با وجودی که هیچ تعهدی در این خصوص نداشت، به این اقدام شفاف ساز دست زد. بنابر این، اطلاق فعالیت اظهار نشده یا پنهان کاری در این خصوص، کاملا و قطعا نادرست است. لازم است تاکید شود که تمامی فعالیت های هسته ای گذشته ایران که بر اساس اساسنامه و موافقت نامه جامع پادمان باید اعلام می شدند، اظهار شده بودند. همچنین باید تاکید شود که هیچ یک از آن ها چه بر اساس اساسنامه و چه بر طبق معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای، فعالیت ممنوعه نیستند. همچنین باید تصریح شود که آژانس بارها تأکید کرده است ارزیابی فقدان وجود مواد هسته‌ای اظهار نشده در کشورهای عضو، یک موضوع زمان بر است. همان طور که در گزارش اجرای پادمان (SIR) 2007 نیز آمده است، هم اکنون آژانس در همین زمینه در حال بررسی نسبت به وضعیت 111 کشور از جمله جمهوری اسلامی ایران و برخی کشورهای اروپایی (5 کشور از جمله آلمان و سوئیس) می‌باشد. بنابر این، برجسته کردن موضوع ایران در این رابطه به هیچ وجه قابل توجیه نیست. از طرف دیگر، مدیرکل آژانس در بیانیه 4 دسامبر 2007 خود که پس از انتشار گزارش اطلاعاتی آمریکا صادر شد، اذعان کرده است که هیچ سند قطعی درخصوص تأسیسات هسته‌ای اظهار نشده در ایران وجود ندارد.

      فعالیت های غنی سازی در نطنز تحت چه شرائطی انجام می شود؟

      همانگونه که آژانس به خوبی مطلع است، اطلاعات طراحی کارخانه غنی سازی سوخت نطنز FEP در اولین مراحل ساختمان سازی آن در آوریل 2003 به آژانس ارایه شد و از آن زمان تا کنون، مرتبا به روز رسانی شده و توسط آژانس کرارا مورد بازرسی قرار گرفته‌است. تمامی فعالیت ها و اقدامات درFEP نطنز، تاکنون تحت پادمان جامع و نظارت آژانس انجام گرفته است و انتقال مواد UF6 با حضور بازرسان آژانس انجام شده است که هم اکنون تحت مهروموم و نظاره‌گری دوربین‌های آژانس در این کارخانه می باشد. همچنین، مجموعه اقدامات پادمانی شامل بازرسی‌های سرزده و اعلامی، دوربین‌ها، مهروموم‌ها، نمونه‌برداری‌های محیطی و اعمال حسابرسی مواد انجام گردیده و در حال انجام نیز می باشند. باید توجه داشت که ایران برای نهادینه کردن نظارت آژانس بر نطنز، در مورد دو سند رهیافت پادمان و ضمیمه تاسیات نیز با آژانس به توافق رسیده است.

      آیا غنی سازی و یا سطح آن نشانه ساخت سلاح هسته ای می باشد؟

      خیر. غنی سازی حتی در سطوح بالا به منزله ساخت سلاح نمی باشد. برخی رآکتورها نیاز به سوخت با غنای بالا دارند و ممکن است غنی سازی بر این اساس صورت پذیرد. از طرف دیگر، ایران در حال حاضر صرفا غنی سازی تا سطح 5 درصد را انجام می دهد و یک شبه نیز نمی توان سطح غنی سازی و درصد آن را بالا برد. ضمن این که هر اقدامی در این زمینه تحت نظارت و با اطلاع آژانس صورت می پذیرد.

      هدف از ساخت رآکتور تحقیقاتی آب سنگین 40 مگاواتی اراک چیست؟

      رآکتور تحقیقاتی آب سنگین 40 مگاواتی اراک جایگزین رآکتور تحقیقاتی 5 مگاواتی تهران که عمر آن به زودی پایان می یابد، خواهد شد. این رآکتور، تولید رادیو ایزوتوپ ها برای کاربردهای پزشکی و کشاورزی و صنعتی را بر عهده خواهد داشت.

      آیا ایران موظف است پیشرفت ساخت رآکتور تحقیقاتی اراک را به آژانس گزارش نماید؟

      ایران بر طبق کد 1/3 ترتیبات فرعی که به آن عمل می کند، تنها موظف است وجود تاسیسات را 180 روز قبل از تزریق مواد هسته ای به آن ها اظهار نماید.

      آیا فعالیت هایی که از آن ها به عنوان فعالیت های حساس نام برده می شود، طبق معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای و اساسنامه آژانس ممنوع می باشند؟

      خیر. هیچ یک از فعالیت های غنی سازی و سطح و میزان آن، تولید سوخت، بازفراوری و تولید آب سنگین و رآکتور آب سنگین بر طبق معاهده و اساسنامه آژانس ممنوع نمی باشند و تمامی کشورهای عضو حق دارند تحت نظارت آژانس به آن ها بپردازند.

دیدگاه‌ها بسته هستند.