ایجاد یک دستور کار غیر ضروری

ایجاد یک دستور کار غیر ضروری

ایران در سال 1968 NPTرا امضاء و در سال 1970 آن را به تصویب رساند و در سال 1974 نیز طی انعقاد موافقت‌نامه دو جانبه‌ای با آژانس، نظام پادمان هسته‌ای بر فعالیت‌های هسته‌ای خود را پذیرفت که این موافقت‌نامه در قالب قرارداد شمارۀ INFCIRC/214 و براساس سند نمونۀ INFCIRC/153 آمده است. براین اساس، بازرسی‌های متعددی از سوی آژانس از تأسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به عمل آمده است که همگی صلح‌آمیز بودن این فعالیت‌ها را تأیید نمودند.
1.ایجاد یک دستورکار غیرضروری[1]
در 23 مرداد 1381 (14 اوت 2002)، نمایندگان گروهک منافقین با هدایت و تغذیۀ اطلاعاتی سازمان جاسوسی سیا در «هتل ویلارد» واشنگتن به ارائۀ مطالب ساختگی و انحرافی در مورد تأسیسات نطنز و اراک پرداختند.[2] متعاقباً، شبکۀ خبری سی.ان.ان با پخش تصاویر ماهواره‌ای از تأسیسات نظنز و اراک این گونه وانمود کرد که گویی این دو سایت هسته‌ای را که به ادعای آن‌ها برای ساخت سلاح اتمی ایجاد گردیده، کشف کرده‌اند.[3]
شبکۀ خبری سی.ان.ان در 22/9/1381 مصاحبه‌ای را با آقای البرادعی، مدیرکل آژانس       بین المللی انرژی اتمی، در خصوص تأسیسات نظنز و اراک انجام داد. آقای البرادعی در این مصاحبه اظهار داشت که آژانس از وجود تأسیسات مزبور اطلاع کامل داشته و پخش تصاویری از سی.ان.ان برای آنان خبر جدیدی تلقی نمی‌شود. وی افزود: ما هدف از این تأسیسات را درک می‌کنیم و اعتقاد داریم تحت کنترل دقیق و برای مصارف صلح‌جویانه هستند. ولی در هر صورت باید به آنجا برویم و اطمینان حاصل کنیم که آن تأسیسات تحت نظارت نظام پادمان‌ آژانس قرار دارند. وی سپس به دعوت مقامات ایرانی برای بازدید از این تأسیسات اشاره کرد و گفت: موضوعی که بر آن پافشاری خواهیم کرد، لزوم پیوستن ایران به پروتکل الحاقی است.[4]
از مصاحبۀ آقای البرادعی این گونه برمی‌آید که هدف وی از سفر به ایران تنها حصول اطمینان از صلح‌آمیز بودن تأسیسات هسته‌ای مورد اشاره نبود، بلکه تشویق ایران برای پیوستن به پروتکل الحاقی ماموریت اصلی وی به شمار می‌آمده است.
متعاقباً، آقای البرادعی و هیأت همراه از جمهوری اسلامی ایران و تأسیسات نظنز در اوایل بهمن ماه 1381 بازدید نمودند. وی طی یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رئیس سازمان انرژی اتمی ایران گفت: “آن چه در بازدید از طرح‌های هسته‌ای ایران دیده است، چیز غیرمنتظره‌ای نبوده و ادعای تهران را درخصوص استفادۀ صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای تایید می‌کند. آژانس اصرار دارد که جمهوری اسلامی ایران پروتکل الحاقی را امضاء کند و بازدیدهای بیشتری از طرح‌های هسته‌ای آن صورت گیرد. در آن صورت، می‌توان تضمین لازم را به جامعه جهانی داد”.
مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مورخ 26/12/1381 گزارش بازدید از جمهوری اسلامی ایران را به شورای حکام آژانس به شرح ذیل ارائه نمود: “…. در طول بازدید، به مقامات ایرانی تأکید کردم که برای همۀ دولت‌ها به خصوص دارندگان تأسیسات حساس چرخۀ سوخت هسته‌ای مهم است که کاملاً در مورد استفاده از فناوری هسته‌ای خود شفاف باشند. در این رابطه، بر ارزش اجرای یک پروتکل الحاقی به عنوان یک ابزار مهم جهت حصول اطمینان جامع توسط آژانس تأکید نمودم. … آن‌ها به من اطمینان دادند که انعقاد یک پروتکل الحاقی را فعالانه مورد بررسی قرار خواهند داد. دبیرخانه در حال حاضر مشغول بحث با مقامات ایرانی درمورد تعدادی از موضوعات پادمانی که نیازمند توضیح می‌باشند و همچنین اقداماتی که باید اتخاذ شوند، می‌باشد”.[5]
علی رغم این که آقای البرادعی در مصاحبۀ خود با سی.ان.ان و همچنین در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رئیس سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی ایران از صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران یاد کرد، آمریکا و کشورهای غربی بهانه جو اظهارات تندی را ارائه کردند. از این رو، آقای البرادعی مامور شد که در اجلاس بعدی شورای حکام (16 ژوئن 2003 – 26 خرداد82) گزارش جامعی را نسبت به فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران تهیه و ارائه نماید.
آمریکا تمام تلاش خود را به عمل آورد که تا زمان برگزاری اجلاس 16 ژوئن، یک اجماع بین‌المللی علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران تشکیل دهد. بارزترین نمونۀ این تلاش‌های خصمانه آمریکا در اجلاس سران گروه 8 نمود یافت.[6] آمریکا سران این گروه را متقاعد کرد که پیامی به مضمون ذیل برای ایران ارسال دارند: “ما از مسایل اشاعۀ برنامۀ هسته‌ای پیشرفته ایران چشم‌پوشی نخواهیم کرد و بر اهمیت پایبندی کامل ایران به تعهدات خود طبق NPT تأکید می‌کنیم. ما از ایران می‌خواهیم بدون تأخیر یا پیش شرط، پروتکل الحاقی را امضاء و اجراء نماید. ما از بررسی‌های جامع برنامۀ هسته‌ای این کشور توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قویاً حمایت می‌کنیم”.[7]
سرانجام، مدیر کل آژانس گزارش جامع خود را در مورد ایران در 18 ژوئن 2003 (28 خرداد 1382) به شورای حکام ارائه نمود. در این گزارش آمده است که ایران در برآورده کردن تعهدات خود طبق موافقت‌نامۀ پادمانی با آژانس در مورد گزارش مواد هسته‌ای (1800 کیلوگرم اورانیوم طبیعی وارداتی در سال 1991)، بازفرآوری و کاربرد آن مواد و اظهار تأسیساتی که مواد در آن‌ها ذخیره و بازفرآوری شده اند قصور ورزیده است. جمهوری اسلامی ایران نیز پاسخ داد که میزان مواد مزبور به حدی نبوده است که باید اظهار شود (کمتر از 1 کیلوگرم اورانیوم مؤثر). در قسمت دیگری از گزارش آقای البرادعی آمده است که بدون امضاء و اجرای پروتکل الحاقی، توانایی آژانس در ارائۀ تضمین‌های معتبر در مورد برنامه‌ها و فعالیت‌های هسته‌ای اظهار نشده محدود است.[8]
نکتۀ مهم و قابل توجه این است که گزارش مدیرکل آژانس هیچ گونه تخلف یا نقض تعهدی را از سوی جمهوری اسلامی ایران احراز نکرده است. از این رو، شایسته نبود که عدم اظهار 1800 کیلوگرم اورانیوم طبیعی در 1991 را که بر طبق موافقت‌نامۀ پادمان فیمابین ایران با آژانس نیازی به اظهار آن نمی‌باشد بزرگ نمایی شده و برای پیوستن جمهوری اسلامی ایران به پروتکل الحاقی که یک پروتکل داوطلبانه است نه اجباری، فشار وارد شود.[9]
در پایان اجلاس مزبور نیز رئیس شورای حکام این گونه جمع‌بندی کرد: “شورای حکام از ایران خواست که سریعاً و بدون قید و شرط پروتکل الحاقی را امضاء و اجراء نماید”.[10] از این رو، شورای حکام در اولین اجلاس خود درخصوص موضوع هسته ای ایران در 19 ژوئن 2003 نه قطعنامه‌ای تصویب کرد و نه از شورای امنیت خواست که موضوع را بررسی نماید. اگرچه آمریکا به شدت به منظور تصویب قطعنامه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران با اعضای شورای حکام در حال مذاکره بود و با همراه کردن متحدان غربی خود، موضوع هسته ای ایران را در دستورکار شورای حکام حفظ کرد.[11]
همان گونه که جمهوی اسلامی ایران مکرراً اعلام کرده است، هیچ گونه فعالیت و مواد هسته‌ای اظهار نشده در ایران وجود نداشته و ندارد. مدیرکل آژانس در سال 2000‍ اولین بازدید خود را از جمهوری اسلامی ایران انجام داد. در این بازدید، قصد ایران برای انجام برخی فعالیت‌ها در حوزه فن آوری چرخۀ سوخت هسته‌ای و ساخت تأسیسات آن‌ها نظیر تبدیل اورانیوم (UCF) به اطلاع وی رسید. با وجود این که ایران در آن زمان به ترتیبات فرعی جدید نپیوسته بود، لیکن پرسشنامه اطلاعات طراحی این تأسیسات در اصفهان و سایر فعالیت‌های چرخۀ سوخت را در سال 2000 به آژانس ارسال نمود. در واقع، آژانس 4 سال زودتر از زمانی که ایران تحت موافقت‌نامۀ جامع پادمان خود به انجام این اقدام موظف بود، از این اقدام مطلع شد. مدیرکل آژانس همچنین در 2 بهمن 1381 (21 فوریۀ 2003) از تأسیسات نطنز بازدید کرد. برای مدیرکل نیز تردیدی نبود که ایران مجبور نبود طبق موافقت‌نامۀ پادمان پرسش نامه اطلاعات طراحی را قبل از این بازدید به آژانس ارائه نماید. بر طبق موافقت‌نامۀ پادمان، ایران باید 180 روز قبل از معرفی مواد به این تأسیسات به این اقدام مبادرت می نمود و در واقع با وجودی که هیچ تعهدی در این خصوص نداشت، به این اقدام شفاف ساز دست زد. بنابر این، اطلاق فعالیت اظهار نشده یا پنهان کاری در این خصوص کاملاً و قطعاً نادرست است. تمامی فعالیت‌های هسته‌ای گذشته ایران که طبق موافقت‌نامۀ جامع پادمان باید اعلام می شدند، اظهار شده بودند و هیچ یک از این فعالیت ها نیز چه براساس اساسنامۀ آژانس و چه بر طبق معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای،فعالیت ممنوعه نیستند.


[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.
[2]- Federal News Service, August 14, 2002.
[3]- روزنامۀ همشهری، از امیرآباد تا کرملین، 6/12/1381.
[4]- مصاحبۀ خبرنگار CNN با مدیرکل آژانس بین‌الملی انرژی اتمی، 22/9/1381.
[6]- گروه 8 متشکل از هفت کشور صنعتی فرانسه، آمریکا، کانادا، انگلستان، آلمان، ژاپن، ایتالیا و همچنین کشور روسیه می‌باشد.
[7]- اجلاس گروه 8 از 1 تا 3 ژوئن 2003 (11 تا 13 خرداد 82) در شهر اویان فرانسه برگزار شد. در این اجلاس مسایل مربوط به تروریسم و سلاح‌های کشتار جمعی مورد توجه قرار گرفت. اظهارات عنوان شدۀ فوق نیز در یکی از بیانیه‌های این گروه تحت عنوان«عدم تکثیر سلاح‌های کشتار جمعی» به عنوان یک بند مستقل آمده است. برای مطالعۀ کامل این بیانیه به آدرس زیر مراجعه نمایید:
[8]- IAEA/Gov/2003/40,6 june 2003, available at: www. iaea. Org worldatom/ documents/ board/2003/ gov 2003_40. pdf.
[9]- آشنایی با معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته ای و پروتکل الحاقی، کاظم غریب آبادی، انتشارات موسسۀ فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران، زمستان 1383، ص 83.
[10]- “IAEA Board of Government: Chairwoman’s Summing up Statement”, 19 June 2003, available at:
[11]- آشنایی با معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته ای و پروتکل الحاقی، همان، ص 84.

 

دیدگاه‌ها بسته هستند.