مسئولیت نهادهای بین‌المللی در جبران خسارت وارده به ایران

مسئولیت نهادهای بین‌المللی در جبران خسارت وارده به ایران

متأسفانه، از ابتدای طرح موضوع هسته ای برخی از کشورها از شورای حکام و شورای امنیت به عنوان ابزاری جهت پیشبرد اهداف سیاسی و تبلیغی خود بهره‌برداری نمودند و در این مسیر تخلفات عمده‌ای را از تعهدات بین‌المللی خود مرتکب شده و سبب وارد آمدن خسارات به جمهوری اسلامی ایران شدند. برخی از تخلفات و خسارت های وارده از سوی این کشورها، به شرح زیر می باشد:

هزینه کردن امکانات و توان آژانس: برجسته کردن فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران تاحدی که حجم بالایی از امکانات و توان آژانس را به بررسی این موضوع اختصاص داد، موضوعی است که باید پیگیری شود. این در حالی است که آژانس مسئولیت عینی در برابر موضوعات بسیار مهم‌تری نظیر ترویج و تسهیل استفاده از انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز و اجرای مادۀ 4 معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و مواد 2، 3 و 8 اساسنامۀ خود از یک سو، و پیگیری تعهدات خلع سلاحی کشورهای دارندۀ سلاح هسته‌ای و طراحی مکانیسمی برای راستی آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای غیر اعضاء طبق مادۀ 6 معاهده را از سوی دیگر دارد. البته، با اثبات صلح‌آمیز بودن برنامۀ هسته‌ای ایران، تردیدی باقی نمی ماند که طرح موضوع هسته‌ای ایران در شورای حکام و متعاقباً شورای امنیت، برای ایجاد انحراف در پیگیری وظائف و مسئولیت های اصلی آژانس طراحی شده بود.
نقض مادۀ 4 معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای: طبق این ماده، “هیچ یک از مواد معاهده به نحوی تفسیر نخواهد گردید که به حقوق غیرقابل انکار هر یک از اعضای آن به منظور توسعۀ تحقیقات، تولید و بهره‌برداری از انرژی هسته‌ای جهت اهداف صلح جویانه خللی وارد نماید و همۀ اعضای معاهده متعهد می‌گردند که تبادل هرچه وسیع تر تجهیزات، مواد، دانش و اطلاعات فنی را جهت مصارف صلح جویانۀ انرژی هسته‌ای تسهیل نموده و حق شرکت در این مبادلات را دارند.” متأسفانه، این کشورها نه تنها به تعهد خود طبق این ماده از معاهدۀ NPT عمل نکرده اند، بلکه حتی آن را نقض نموده و در راه اعمال حقوق مسلم ملت ایران که بدون اتکاء و وابستگی به خارج از کشور صورت گرفته، مبادرت به ایجاد موانع و محدودیت می کنند. این چند کشور، با استفاده از تمام توان خود سعی کردند راه همکاری های هسته‌ای با ایران را مسدود کنند.
ایجاد اختلال در فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و افشای اطلاعات محرمانه: براساس ادعاها و اتهامات چند کشور معدود، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز موضوع هسته‌ای ایران را یک “مورد خاص” خواند که بررسی آن نیازمند انجام اقدامات فراتر از الزامات موجود حقوقی ایران بود. از این رو، تاکنون بیش از 3700 نفر روز بازرسی از تأسیسات و فعالیت‌های هسته‌ای ایران صورت گرفته‌است. این بازرسی های گسترده، سبب ایجاد اختلال در پیشبرد امور تأسیسات مختلف هسته‌ای گردید. حضور مداوم بازرسان در تأسیسات هسته‌ای، مانع از این می شد که محققان و پرسنل تأسیسات در محیطی آرام به کار خود ادامه دهند. این در حالی است که برابر مادۀ 4 موافقت‌نامۀ پادمان بین ایران و آژانس (INFCIRC/214)، پادمان باید به گونه ای اجراء شود که از مداخلۀ بی مورد در فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و به ویژه در بهره‌برداری از تأسیسات هسته‌ای اجتناب گردد. برابر مادۀ 9 همین موافقت‌نامه نیز در بازرسی های آژانس اشکالات و مزاحمت های ممکن برای دولت ایران باید به حداقل برسد. اما، با توجه به اطلاعات دروغین این چند کشور و ویژه تلقی کردن موضوع هسته‌ای ایران، فراتر از این مواد عمل شد و جمهوری اسلامی ایران نیز نهایت همکاری خود را برای اثبات اظهاراتش به عمل آورد. در همین راستا، اطلاعات حساس و محرمانه ای که برای انجام وظائف آژانس در اختیار آن قرار گرفت نیز بعضاً افشاء شدند. جمهوری اسلامی ایران در نامه های مختلف خود این موضوع را به آژانس متذکر گردید. این در حالی است که طبق مواد 5 و 9 موافقت‌نامۀ پادمان فیمابین ایران و آژانس، آژانس باید کلیۀ احتیاط های لازم را جهت حفظ اسرار تجاری، صنعتی و سایر اطلاعات محرمانه ای که طی اجرای این موافقت‌نامه از آن آگاه می گردد به عمل آورد. چنان چه این کشورها فشار وارد نمی کردند و اجازه می دادند که آژانس وظائف خود را در محیطی آرام و به دور از جنجال های سیاسی انجام دهد، طبیعتاً شاهد بروز این مشکلات نیز نمی شدیم. این کشورها قضاوت سیاسی خود را زودتر از نتایج راستی آزمایی آژانس ارائه و به همین علت، فضا را آلوده کردند. اکنون، پس از گذشت حدود 5 سال شاهدیم که اظهارات ایران صحیح بود و این کشورها دروغ می گفتند.
ایجاد وقفه در فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران: بنا به دلائلی که در بالا گفته شد، یکی دیگر از اقداماتی که جمهوری اسلامی ایران برای شفاف سازی و اعتماد سازی در فعالیت‌های خود انجام داد، تعلیق بیش از دوسال و نیم فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی خود می باشد. در این راستا، برخی از کارگاه ها تعطیل شدند و نیروهای بسیاری نیز در این مدت بیکار شدند و روند برنامۀ کاری و برنامه ریزی تأمین انرژی دچار آسیب و اختلال گردید. در این راستا، آسیب فراوان از لحاظ انسانی، مالی و سیاسی بر جمهوری اسلامی ایران وارد شده‌است. حال، با اثبات صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران، چه کسی پاسخگوی جبران این همه خسارت‌ها می باشد؟
نقض مادۀ 11 اساسنامه آژانس در تسهیل پروژه های همکاری فنی: شورای امنیت که اساس درگیری آن در موضوع هسته‌ای ایران غیرقانونی بود، همکاری های فنی آژانس با ایران را قطع کرد. این در حالی است که فلسفۀ وجودی آژانس کمک به اعضاء در این زمینه می باشد. برطبق مادۀ 11 اساسنامۀ آژانس، “هریک از اعضاء یا گروهی از اعضای آژانس که مایل به تشکیل یک پروژه برای تحقیقات، توسعه یا کاربرد عملی انرژی هسته‌ای جهت اهداف صلح جویانه باشند، می‌توانند از آژانس در مورد تأمین مواد شکافت پذیر ویژه و سایر مواد، خدمات، تجهیزات و تأسیسات لازم برای این منظور تقاضای کمک نمایند و آژانس نیز بر اساس تقاضای هر یک از اعضاء یا گروهی از اعضاء، مساعدت لازم را جهت تأمین مالی به آنان برای اجرای پروژه‌های مزبور از طریق کمک های خارجی ارائه می‌نماید”. این کشورها با این اقدام خود، به حیثیت آژانس نیز لطمه وارد آوردند. البته، نه تنها اقدامات فوق ناقض اساسنامه می باشد، بلکهاقدامات یک جانبه و کارشکنانه و اعمال تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران مانند توقف یک جانبۀ تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر و همچنین لغو سایر قراردادهای همکاری های اتمی با کشورهای اروپایی، ممانعت دول اروپایی از همکاری شرکت های ذی ربط با ایران، اساساً با توجه به هدف از تأسیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای توسعۀ استفادۀ صلح جویانه از انرژی اتمی نقض اساسنامۀ آژانس و مفاد معاهدۀ منع اشاعه را موجب شده است.
خسارت های معنوی: مهمترین خسارتی که بر جمهوری اسلامی ایران وارد شد، تلاش برای وارد آوردن خدشه به حیثیت آن در عرصۀ بین‌المللی بوده است. در همین راستا، قرار دادن نام برخی دانشمندان، مسئولین و شرکت های ایرانی در فهرستی از تحریم‌ها و محدودیت‌ها نیز برای وارد آوردن لطمه به شخصیت و حیثیت آنان صورت گرفته است. این کشورها همچنین سعی کرده اند که جمهوری اسلامی ایران را که کشوری صلح جو و عدالت طلب می باشد، جنگ طلب معرفی نمایند و در سایرکشورها نسبت به ایران ایجاد بدبینی نمایند که به نوبۀ خود قابل پیگیری است.
به راستی اگر جمهوری اسلامی ایران برای فعالیت‌های صلح‌آمیز خود باید این چنین تحت فشارهای غیرقانونی قرار می گرفت، پس نقض متعدد تعهدات بین‌المللی این کشورها در حوزه های مختلف، باید چه پاسخی را دریافت نماید؟ بر این اساس، این کشورها حداقل کاری که     می توانند انجام دهند این است که به اشتباهات خود اعتراف نموده، از ملت بزرگ ایران عذرخواهی کرده، رفتار خود را تصحیح و خسارت های وارده به جمهوری اسلامی ایران را نیز جبران نمایند. جمهوری اسلامی ایران و شهروندان ایرانی نیز حق خود می دانند که علیه بانیان این اقدامات غیرقانونی، جهت جبران خسارات وارده به راه کارهای حقوقی متوسل گردند و این کشورها نیز باید مسئولیت اقدامات خود را پذیرفته و در قبال آن پاسخگو باشند.


[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.

دیدگاه‌ها بسته هستند.