بیانیه تهران

بیانیه تهران

وزرای امور خارجه سه کشور اروپایی (انگلیس، فرانسه و آلمان) در تاریخ 29 مهرماه 1382 (21 اکتبر 2003) و براساس دعوت دولت جمهوری اسلامی ایران، به ایران سفر کردند. حاصل این سفر،‌ تفاهم درخصوص بیانیۀ تهران بود. این تفاهم در شرایطی صورت گرفت که فشارهای بسیاری از سوی این کشورها در راستای الزام ایران به پذیرش پروتکل الحاقی و تعلیق غنی‌سازی و تهدید به ارجاع موضوع هسته‌ای به شورای امنیت مطرح بود. براساس این بیانیه،‌ تعهدات دولت ایران به شرح زیر می باشد:

-      همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و پاسخ به الزامات و سؤالات باقی‌ماندۀ آژانس به‌ صورت شفاف و حل‌ و ‌فصل آن‌ها و اصلاح هرگونه قصور احتمالی.

-      امضای پروتکل الحاقی و آغاز فرآیند تصویب آن و اجرای پروتکل الحاقی تا پیش از تصویب آن، به ‌عنوان یک اقدام حسن‌ نیت.

-      تعلیق تمامی فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری به صورت داوطلبانه، به ‌صورتی که آژانس تعریف می کند.

تعهدات سه کشور اروپایی نیز براساس بیانیۀ تهران، به شرح زیر می باشد:

-      شناسایی حق ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای برابر با معاهده منع گسترش سلاح هسته‌ای.

این تعهد، مسألۀ جدیدی نیست. نه تنها حق ایران، بلکه حق تمامی کشورهای عضو معاهدۀ عدم اشاعه برای بهره مندی از انرژی هسته‌ای جهت مقاصد صلح‌آمیز به صراحت در مادۀ 4 معاهده مورد تصریح قرار گرفته است. نکتۀ مهم، اعمال این حق است و این آن چیزی است که در این بیانیه مغفول باقی مانده است.

-      اجرای کامل تصمیمات ایران ‌که توسط مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأیید برسد، باید موجب شود که شورای حکام آژانس وضعیت کنونی را حل‌ و ‌ فصل نماید.

این تعهد از جمله تعهدات کلی است که زمان و مکانیسم اجرایی آن به هیچ وجه مشخص نمی باشد. حدود و ثغور همکاری با آژانس و ابهامات و مسائل باقی مانده مشخص نشده اند و طبیعتاً رضایت مندی آژانس نیز امری کلی است که چگونگی تحقق و اعلام آن در هاله ای از ابهام خواهد بود.

-      این امر موجب خواهد شد راه برای گفتگو بر مبنای همکاری‌های درازمدت باز شود و از این طریق، به تمامی طرف‌های موردنظر درباره برنامه تولید انرژی هسته‌ای ایران اطمینان داده خواهد شد. به ‌محض این‌که نگرانی‌های بین‌المللی از‌ جمله نگرانی‌های سه ‌کشور کاملاً برطرف شود، ایران می‌تواند انتظار داشته باشد که به‌ طور آسان‌تری به فن‌آوری مدرن و اقلام دیگری در حوزه‌های مختلف دست یابد.

در این خصوص نیز طرف اروپایی هیچ تعهدی را نپذیرفته و فقط به یک سری موارد کلی اشاره می کند. رفع نگرانی های بین‌المللی و سه کشور هیچ معیار خاصی ندارد و می تواند بدون محدودیت زمانی به طول انجامد و شاید نگرانی آن‌ها هیچ وقت رفع نشود. ضمن این که پس از رفع نگرانی ها ایران فقط می تواند انتظار داشته باشد که به برخی فناوری ها دست پیدا کند، نه این که اروپایی ها متعهد خواهند بود که این فناوری ها را در اختیار ایران قرار دهند. نکتۀ ظریف این است که این کشورها حتی حاضر نشدند اظهار کنند که ایران پس از تحقق شرایط مزبور می تواند فناوری چرخۀ سوخت را اعمال نماید،‌ بلکه به طور ابهام آمیزی تنها سخن از فناوری های مدرن و سایر اقلام به میان می آورند. این مطلب نشان می‌دهد که این کشورها از همان ابتدای مذاکرات با ایران، کنار گذاشتن چرخۀ سوخت بومی در ایران را مدنظر داشتند و در این مسیر مذاکره می کردند.

-      سه کشور با ایران برای ارتقای امنیت و ثبات در منطقه از‌ جمله ایجاد منطقۀ عاری از سلاح کشتار جمعی در خاورمیانه، مطابق با اهداف سازمان ملل متحد همکاری خواهند نمود.

این تعهد نیز فی نفسه دارای تناقضات بسیاری است. در حالی که غرب و آمریکا با آزاد گذاشتن دست رژیم صهیونیستی اسرائیل جهت توسعۀ کمی و کیفی زرادخانۀ هسته‌ای خود صحبت از همکاری با ایران برای ایجاد منطقۀ عاری از سلاح‌های کشتار جمعی می کنند، جای تأمل بسیاری دارد. این کشورها بهتر است به این رژیم فشار بیاورند تا به معاهدۀ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پیوسته و تمامی تأسیسات هسته‌ای خود را تحت نظارت و پادمان آژانس بین‌المللی انرژی قرار دهد.

با نگاهی به قطعنامۀ مورخ 12 سپتامبر 2003 شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، مشخص می شود هر آن چه که در این بیانیه به عنوان تعهدات ایران از آن نام برده می شود، درخواست هایی است که این شورای سیاسی از ایران حدود 40 روز قبل از بیانیۀ تهران داشته است. درخواست های این قطعنامه از ایران به شرح زیر می باشد:

-      همکاری سریع‌تر و کاملاً شفاف با آژانس.

-      ارائۀ اطمینان از این که دیگر قصوری راجع به گزارش مواد، تأسیسات و فعالیت‌های ایران که بر اساس موافقت‌نامۀ پادمان موظف به گزارش آن‌ها است وجود ندارد.

-      تعلیق همۀ فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی اورانیوم از جمله معرفی مواد هسته‌ای به نطنز، به عنوان یک اقدام اعتمادآور.

-      اصلاح همه قصور‌های شناسایی شده توسط آژانس.

-      امضاء و تصویب پروتکل الحاقی و اجرای کامل پروتکل الحاقی قبل از تصویب آن، به عنوان اقدام اطمینان ساز.

این بدین معناست که اجرای درخواست های قطعنامۀ غیرقانونی شورای حکام، به شیوه ای دیگر با ایران مورد توافق قرار گرفته است و سه کشور اروپایی با مواضع از قبل تعیین شده وارد مذاکره با ایران شدند.

از طرف دیگر، در یک بررسی کلی مشخص می شود که در بیانیۀ تهران تعهدات سه کشور اروپایی به هیچ وجه قابل قیاس با تعهدات ایران نمی باشد. تعهدات ایران، همه واجد شرایط اجرایی فوری بوده و تعهدات طرف اروپایی در واقع اشاره به یک سری مسائل کلی است که جنبه لازم الإجرایی نیز ندارد.

بنیان تعلیق فعالیت های غنی سازی توسط ایران در بیانیۀ تهران گذاشته شد. در مذاکرات تهران، وزرای امور خارجۀ سه کشور اذعان کردند که تعلیق فقط به عنوان یک اقدام اعتمادساز خواهد بود و برای مدت زمان بسیار کوتاهی انجام خواهد شد. اما عملکرد بعدی این کشورها در مذاکرات نشان داد که عملاً به دنبال توقف دائمی فعالیت های هسته ای در ایران می باشند. دبیر سابق شورایعالی امنیتملی با یادآوری حضور وزرای خارجۀ سه کشور اروپایی در کاخ سعدآباد، گفت: ”در این مذاکراتگفتید چند هفته تعلیق کنید، ما کلیۀ‌ مسائل را حل می‌کنیم و شما راهتان را ادامهدهید. این چند هفته چند سال شد و شما نپذیرفتید، شما تخلف کردید. من همۀ متون مذاکراتی آن دوسال را مطالعه کرده‌ام و در جریان مذاکرات بودم. شما در سعدآبادگفتید چند هفته تعلیق، ولی در آژانس قطعنامه صادر کردید”.[2]



[1] این مطلب از این منبع اخذ شده است: برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی، کاظم غریب آبادی، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،‌ 1387.
[2]اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی در مراسم سالگرد تأسیس شبکۀ پرس.تی.وی، ایسنا، 14/4/1387.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>